Wordt de klimaatwetenschap goed weergegeven in de media?

Ik was uitgenodigd om als bloggende wetenschapper deel te nemen aan een paneldiscussie over “De media en het klimaat”. In de vorige blogpost gaf ik een impressie van wat de verschillende panelleden te zeggen hadden. We schreven hier eerder een stuk over de rol van de media bij berichtgeving over klimaatverandering, waarin met name het ‘false balance’ aspect uitgebreid aan de orde kwam n.a.v. een casus bij de Volkskrant.

In deze blogpost licht ik mijn pleidooi toe (pdf slides Media en Klimaat). Daarin wilde ik kritisch reflecteren op hoe ik als wetenschapper de mediaberichtgeving over de klimaatwetenschap bezie, en daarnaast iets zeggen over bloggen. Met als overkoepelende vraag: Wordt de klimaatwetenschap goed weergegeven in de media?

Slide1

Nee, lang niet altijd, is daarop mijn antwoord. En in die gevallen waar de klimaatwetenschap er bekaaid vanaf komt, is dat vaker doordat klimaatverandering gebagatelliseerd wordt dan dat het overdreven wordt. Zogenaamde “sceptische” geluiden worden in de media uitvergroot, relatief ten opzichte van het wetenschappelijke domein. Dat is aangetoond op basis van onderzoeken naar media zelf (o.a. door Max Boykoff) alsmede het enquêteren van wetenschappers met o.a. de vraag hoe vaak ze in de media komen (o.a. door mijzelf).

Tegenstrijdige berichtgeving zorgt voor verwarring

De berichtgeving in de media is vaak zeer tegenstrijdig: Stijgt de zeespiegel nu wel of niet snel? Groeit of slinkt de ijskap op Antarctica nu? Is de opwarming gestopt of juist versneld? Het gevolg is natuurlijk dat de gemiddelde lezer het spoor helemaal bijster raakt, en dan wellicht concludeert dat de wetenschap er nog geen snars van snapt, of dat de waarheid wel in het midden zal liggen (en het dus wel mee zal vallen). Beide conclusies zijn volgens mij onterecht.

Ik licht er drie factoren uit die bij kunnen dragen aan de verwarring – en hoe dat wellicht voorkomen kan worden:

  • Vaak wordt er in de berichtgeving gefocust op korte tijdschalen, terwijl klimaatverandering natuurlijk lange tijdschalen betreft.
  • Vaak wordt er gefocust op een recent wetenschappelijk artikel, zonder dat dit afdoende in de context van bestaande kennis erover wordt geplaatst. Onderzoek dat afwijkt van de gangbare opvattingen (“man bites dog”) is eerder ‘nieuws’ dan artikelen die de bestaande kennisbasis bevestigen. Terwijl die context van robuuste kennis natuurlijk heel belangrijk is om de informatie te kunnen duiden. Uit die context blijkt bijvoorbeeld vaak dat het met de schijnbare tegenstrijdigheid wel meevalt, of het kan aangeven waar “the weight of evidence” naartoe wijst. Daarnaast heeft onderzoek dat afwijkt van gangbare opvattingen meer nieuwswaarde (“man bites dog”), terwijl nog maar moet blijken hoe dat nieuwe onderzoek zich verhoudt tot wat er zoal bekend is over het onderwerp. Pas dus op voor het “single study syndrome”.
  • Sommige journalisten en kranten wijken in hun berichtgeving sterk af van de mainstream wetenschap (in Nederland zie je dat bijvoorbeeld bij de Telegraaf of Elsevier). Nu is een journalist natuurlijk meer dan alleen een doorgeefluik voor de wetenschap. De wetenschap in context plaatsen, er duiding aan geven, een eigen sausje over het verhaal heen: prima, graag zelfs. Maar er een heel andere lading of betekenis aangeven, of een compleet alternatieve realiteit proberen te poneren als journalist: dat past niet. Dan geef je een vertekend beeld van de wetenschap. Als je zo overtuigd bent van je eigen gelijk en het ongelijk van de mainstream wetenschap, ga dan zelf de wetenschap in en probeer je collega wetenschappers met argumenten te overtuigen. Of reflecteer op z’n minst eens op je eigen beweegredenen om de mainstream wetenschap zo stellig af te wijzen. De lezer is er beter mee gediend als een journalist wiens eigen mening sterk afwijkt van de mainstream wetenschap niet alles door zo’n sterk gekleurde, zeer subjectieve bril gaat schrijven. We lezen per slot van rekening ook niet om de haverklap in de krant dat roken helemaal niet zo slecht is voor de gezondheid.

Het kan ook anders.

Dit is een voorbeeld van een stuk in het wetenschapskatern van de Volkskrant (27 Augustus 2011). Daarin werd duidelijk en in sterke bewoordingen stelling genomen:

Met ondeugdelijke argumenten …

Laat u echter niet misleiden!

Nog zo’n schijnargument: …

Er wordt nooit bij verteld dat …

En kent u dit argument al: …

Het ging niet over klimaatverandering, maar of Pluto nu wel of geen planeet is. De titel was zo mogelijk nog duidelijker:

Pluto is ècht geen planeet. Punt.

pluto

‘False balance’

Dit artikel, geschreven door Govert Schilling (en in dit blog beschreven), contrasteerde nogal met een ander artikel in hetzelfde wetenschapskatern. Dat stuk, geschreven door Maarten Keulemans, ging wel over klimaatverandering. Of nou ja, eigenlijk niet, maar de titel deed voorkomen alsof was aangetoond dat kosmische straling het klimaat beïnvloedt. Terwijl dat totaal niet volgde uit de studie.

Slide6

In het stuk kwamen twee wetenschappers aan het woord met zeer verschillende visies, maar de argumenten werden niet afdoende gewogen. Als de ene interpretatie wetenschappelijk veel robuuster is dan de andere, leidt dat tot meer verwarring dan inzicht.

Dit voorbeeld leidde tot enige discussie tijdens het debat. Zo vonden Maarten Keulemans en Simon Rozendaal het beiden volkomen logisch om Svensmark aan het woord te laten en vond Maarten bovendien dat hij wel genoeg duiding had gegeven. In het blogstuk waar ik dit voorbeeld eerst noemde schreef ik over de ontbrekende duiding:

Maar er wordt niet genoemd dat de hoeveelheid kosmische straling geen neergaande trend vertoont in de afgelopen 50 jaar, en dat die dus geen rol kan hebben gespeeld in de sterke opwarming van de laatste 35 jaar.

Sterker nog, het tegendeel wordt zo ongeveer beweerd. Gevolg: de lezer blijft in verwarring, omdat het onderzoek niet afdoende binnen de context van bestaande kennis wordt geplaatst. Uit die context blijkt een groot contrast tussen de maatschappelijke populariteit van Svensmark’s kosmische hypothese en de flinterdunne wetenschappelijke fundering ervan. Om mezelf toch enigszins te nuanceren: Mijn kritische reactie op dit artikel was mede ingegeven door het contrast met het Pluto-artikel ernaast, en het feit dat dit een onderzoek is waar ik zijdelings aan heb meegewerkt, en dus extra alert ben of alles wel klopt en of alle belangrijke zaken wel worden genoemd.

De titel van het artikel was erbarmelijk (maar de titel wordt, zo heb ik begrepen, lang niet altijd door de journalist zelf geschreven, maar bijvoorbeeld door de eindredactie). Daarin werd geïmpliceerd dat de waarheid wel in het midden zal liggen tussen wat beide onderzoekers zeggen. Terwijl dat hier evident niet het geval is. De ‘waarheid’ trekt zich natuurlijk niets aan van wat deze of gene over haar denken.

‘False balance’ geeft een vertekend beeld van de wetenschap

Slide7

Als je expres een afwijkende (en in dit geval ongefundeerde) mening erbij haalt, die in het wetenschappelijke domein eigenlijk geen rol van betekenis speelt, en plaatst tegenover één wetenschappelijk gefundeerde mening, vertekent dat het beeld dat de lezer krijgt, want iedereen gaat er onbewust een beetje van uit dat de waarheid wel in het midden zal liggen – terwijl dat helemaal niet het geval hoeft te zijn.

En inderdaad lijken afwijkende meningen uitvergroot te worden in de media in vergelijking met hoe er binnen de wetenschap over wordt gedacht. Mark Traa zei het als volgt (HP/De Tijd, 22 Feb 2012):

Journalisten zijn dol op rebelse geluiden. (…) Niets zo saai als een wetenschapper die verkondigt wat al zijn collega’s verkondigen.

Terwijl dat laatste, waar bijna alle wetenschappers het over eens zijn, natuurlijk ontzettend belangrijk is om over het voetlicht te brengen, voor zover het niet al lang en breed bekend is natuurlijk.

Deze dynamiek speelt natuurlijk niet alleen bij klimaat. Gezondheid is ook typisch zo’n wetenschapsgebied met grote maatschappelijke relevantie, en waar dus ook een brede waaier aan meningen over geventileerd wordt. Zie bijvoorbeeld deze uitstekende column van Asha ten Broeke: Wetenschap is meer dan een mening: “Lariekoek houdt ons klein, wetenschap maakt ons groot”

Blogs

Traditioneel kwam wetenschapsnieuws voornamelijk via de reguliere media naar de burger toe. Met de komst van het internet is het communicatielandschap radicaal veranderd. De burger heeft meer mogelijkheden dan ooit om precies die informatie te consumeren die strookt met zijn of haar overtuigingen. En de burger kan ook zelf informatie produceren, of in ieder geval verspreiden. Blogs zijn in het maatschappelijke klimaatdebat een steeds belangrijkere rol gaan vervullen.

Er zijn een paar aanleidingen geweest waardoor ik ongeveer 7 jaar geleden met bloggen ben begonnen. Zo kwam een kennis van me ineens met allerlei verhalen aanzetten die hij op internet had gelezen, waarvan ik telkens zei: “nee, dat is onzin (om deze en deze reden)”. Maar als je op het internet hiernaar zoekt, kom je voornamelijk die onzinverhalen tegen. Een toegankelijk en wetenschappelijk gefundeerd weerwoord was veel moeilijker te vinden. Niet lang daarna zei mijn oudste broer Joost tegen mij, toen ik weer eens een lange email over het klimaat had geschreven om wat misvattingen in context te plaatsen: “Waarom ga je niet bloggen? Er is zoveel onzin te koop en jij weet goed waar je het over hebt.” Kort na zijn overlijden ben ik begonnen met bloggen.

Waarom blog ik? Om de kloof tussen wetenschap en publiek te verkleinen. Om de wetenschappelijke en maatschappelijke context te schetsen en daarop te reflecteren. Om een platform voor constructieve discussie te bieden. Om meer wetenschappelijke input te geven aan het publieke debat. Om te leren. Omdat het leuk is. Ik grapte (half) dat verslaving misschien ook nog een reden is, maar ik verkeer nog in de ontkenningsfase.

Ik kan me goed vinden in dit citaat van Gerrit Hiemstra, reagerend op Hans Labohm:

Waarom maak ik me er zo druk om? Omdat het onzin is en daar kan ik niet tegen.

Tegenwoordig bloggen we met vier vaste bloggers en publiceren we zo nu en dan ook gastblogs van wetenschappers of andere personen die goed zijn ingevoerd in de wetenschap.

Blogs verschillen in een aantal opzichten van de reguliere media. Zo spreken de meeste blogs een relatief specifieke doelgroep aan (wat polarisatie in de hand werkt), waar kranten vaak een veel breder (en groter) publiek bereiken. In gespecialiseerde blogs kun je vaak meer diepgang vinden dan in een gemiddeld krantenartikel. Een groot voordeel van blogs vind ik dat er geen newshook nodig is, en je je dus beter kunt onttrekken aan de waan van dag. Als ik iets wil schrijven over zeespiegelstijging dan doe ik dat, ongeacht of er net een blockbuster paper in Science of Nature over is verschenen. Op het internet kan iedereen schrijven wat ie wil en er is dus heel veel onzin te vinden; je hebt daarom een goede bullshit detector nodig. Een groot voordeel van reguliere media is dat er kwaliteitsborging plaatsvindt. Maar daar zou ik de media tegelijkertijd ook harder op willen aanspreken: Neem die kwaliteitsborging dan ook serieus! En over kwaliteitsborging gesproken: Wij doen op dit blog aan interne peer-review. Bijna alle stukken hebben wij eerst onderling becommentarieerd alvorens het wordt gepubliceerd. Ook benaderen we bijvoorbeeld vaak auteurs van een artikel waar we over schrijven om te checken dat we het goed hebben begrepen.

Slide15

19 Reacties op “Wordt de klimaatwetenschap goed weergegeven in de media?

  1. Pingback: Wordt de klimaatwetenschap goed weergegeven in de media? | janencarinvandijk

  2. NPO2 is de klimaatpropagandazender geworden.
    Tegenlicht (klimaateconomie), Journaal (KNMI angstscenario’s) Nieuwsuur (Klimaatvluchtelingen in Bangladesh), Mijlpalen voor Parijs. Tussendoor een trailer voor morgen (Nederland wordt Groen) en Tegenlicht volgende week heeft ook alweer een klimaatthema.

    Ach als er dan eens een keer klimaatsceptisch geluid in de krant staat, valt dat al helemaal niet meer op.

  3. Beste Hans Erren,

    De journalistieke programma’s Tegenlicht, Nieuwsuur en ook het NOS journaal geven eenvoudigweg weer wat er volgens de overweldigende meerderheid van de klimaatonderzoekers en de energie-experts nodig is om de klimaatverandering tot max. +2 °C boven pre-industrieel te kunnen beperken.

    Zij doen juist aan uitstekende journalistiek door de kijkers, lezers en luisteraars te informeren over wat er de volgende week, in Parijs op de klimaattop, op het spel staat.

    En terzijde: zelfs de huidige toezeggingen (de INDC’s) voor de top in Parijs zullen op zijn best de klimaatverandering beperken tot ca. +2,7 °C boven pre-industrieel (indien alle toezeggingen ook waargemaakt gaan worden):

  4. 90% van de toekomstige emissies in het RCP8.5 scenario worden uitgestoten na 2030 en door de ontwikkelingslanden. Het is dus niet een probleem van deze generatie, noch van dit werelddeel. Als je de annex 1 landen volledig wegstreept, blijft de emissie exponentieel groeien in het RCP8.5 scenario, reken zelf maar na. De enige werkzame oplossing is Thorium, en de oplossing zal ook komen uit India en China, ze zullen wel moeten.

  5. Beste Hans Erren,

    De grafiek die ik je hierboven laat zien, is niet gebaseerd op het RCP8.5 scenario maar op de emissiereducties (INDC’s) die de landen inmiddels toegezegd hebben voor de top in Parijs. Dit omvat óók de toezeggingen van de niet-Annex I landen, zoals India en China.

    En voor jouw begrip — die toezeggingen door India en China omvatten óók extra kernenergie evenals extra windparken en zonne-energie. Dat is dus gewoon een onderdeel van de wijze waarop India en China hun INDC’s willen gaan realiseren. Voor China verloopt het tot dusver als volgt:

    En zoals je weet: er bestaat nog geen enkele ‘Thorium’ productie-centrale, waar dan ook ter wereld. Hoe dan ook is dat off-topic, het gaat hier over het bovenstaande blogstuk.

  6. Bart, leuk artikel en ik ben ook erg blij met deze blog!

    John Oliver gaf vorig jaar overigens op prachtige wijze het klimaatdebat (wat de wetenschap zegt vs wat je leest in de media) weer:

    Thijs

  7. Als geïnteresseerde leek lijkt mij dat je toch een redelijk goed beeld krijgt hoe de mainstream wetenschap over klimaatsverandering denkt. Het basis plaatje; verbruik fossiele brandstof leidt tot verhoogde CO2-emissie wat leidt tot hoger CO2-gehalte in de atmosfeer wat leidt tot een hogere temperatuur wat leidt tot smelten van gletsjers hetgeen tot stijging van de zeespiegel leidt komt toch echt wel door.

  8. Bart,
    vind jij als professionele klimaatwetenschap-communicator het Vk stuk van journalist Keulemans over de perikelen omtrent de + 2 graden C. een goede weergave van de klimaatwetenschap? Lijkt me goed als je die bijdrage eens becommentarieerde. Zie

    http://www.volkskrant.nl/buitenland/aarde-mag-niet-twee-maar-een-graad-warmer-worden~a4195944/

  9. Het zou een dagtaak voor meerdere personen zijn om alle onzin die de laatste dagen/weken wordt geschreven in de media te pareren. Er is blijkbaar een grote vraag naar contraire meningen, ongeacht de wetenschappelijke robuustheid.

    Bijv de opiniepagina van de Volkskrant van vandaag http://www.volkskrant.nl/opinie/negeer-klimaatalarmisten-hun-lokroep-is-vals~a4201739/?page=2&offset=1449424402212-10#reactions-anchor:

    “Al dat mondiale klimaatgedoe berust op ondeugdelijke aannamen.”
    maar intussen:
    “Op het terrein van de klimaatwetenschap sec acht ik mij onbekwaam”

    De schrijver, Dirk-Jan van Baar (Marcel Crok was waarschijnlijk te druk met andere media-aanvragen), is historicus. Ik denk dat ik als klimaatwetenschapper voor de grap een brief ga indienen onder de titel “Al die geschiedschrijving berust op ondeugdelijke aannamen.” ook al acht ik mijzelf op het terrein van de geschiedenis onbekwaam. En dan leuk historici een beetje door het slijk halen en een karikatuur neerzetten van hun vakgebied. Mogen we een beetje kwaliteit verwachten, Volkskrant?

  10. “Mogen we een beetje kwaliteit verwachten, Volkskrant?”
    De vraag stellen is hem beantwoorden.

    Laten we wel wezen: het stuk van Van Baar is een opeenstapeling van wetenschapstheoretische leugens en leugens over de klimatologische methodiek en bevindingen. ‘Leugens’ omdat Van Baar en ook de Vk-redactie echt wel weten dat Popper’s falsificatie-idee (waarop het stuk scharniert) 50 jaar na dato wetenschaptheoretisch onhoudbaar en wetenschapspragmatisch achterhaald is. Ze wéten het. Ze weten eveneens dat klimaatmodellen niet voorspellen en toch schrijft Van Baar dat op en publiceert de Vk-redactie die leugen.

    Bart, het is niet enkel onzin c.q. contraire mening (jouw woorden) die gepareerd dienen te worden – gelieg is in het geding. Auteur en publicerende redactie stellen willens en wetens zaken verkeerd voor en doen alsof hun neus bloedt. Het heeft met ‘opinie’ niet te maken, het is querulantisme.

  11. Hi Goff Smeets,

    Helemaal mee eens. Dirk-Jan van Baar maakt een karikatuur van de opvattingen van Karl Popper — en die opvattingen zélf zijn inmiddels ook al behoorlijk verouderd en geven een onvolledig beeld van de wetenschappelijke methodiek. Er is gisteren een prima repliek verschenen:

    Het aanroepen van Popper door Dirk Jan van Baar is onterecht

    Verder heeft Hans Custers al eens eerder op een rijtje gezet hoe de klimaatwetenschap (iets ANDERS dan alleen ‘de klimaatmodellen’) gefalsifieerd zou kunnen worden:

    Is klimaatwetenschap falsifieerbaar?

    Niet alleen maakt Van Baar een karikatuur van Popper, maar eveneens een karikatuur van de werkwijze van de klimaatwetenschap.

  12. “… gelieg is in het geding…” – Mooi.
    Nou nog even het volgende stapje, alstublieft.

  13. Hi Bob,
    goed dat je herinnert aan het uitstekende blokstuk van Hans Custers over de falsificatie-kwestie in de klimatologie. In de discussiedraad daarachter is e.e.a. uitgebreid uitgevlooid. En met alle respect voor de site ‘stukroodvlees’ waarnaar je linkt maar genoemde draad is afdoende. Graag recycle ik hier wat ik in die draad over de ‘kritische spiraal’ stelde op januari 31, 2014 om 10:33

  14. cRR,
    “Nou nog even het volgende stapje, alstublieft.”
    Wat is je voorstel? Ik ken de wet in deze niet.

  15. Klimaatrevisionisme – georganiseerd – is een misdrijf. Waaraan bijvoorbeeld van Baar en de Volkskrant zich schuldig maken.
    Dát is de stap die gezet moet worden. Het misdrijf noemen wat het is: misdrijf. Crimineel.

    Kan zijn dat je er even aan moet wennen. Is héél simpel. Vergelijken met tabak.

  16. Snap ik en ben akkoord. De vergelijking is evident. Wat ik wil weten zijn de juridische details – mutatis metandis.

  17. Hoi cRR,

    Van strafbaarstelling van klimaatontkenning of ‘klimaatrevisionisme’ ben ik uiteraard een hevig tegenstander. Het bestaande civiel recht en het strafrecht bieden al voldoende houvast, ook in het geval van fraude en ‘intentional misrepresentation’:

    http://edition.cnn.com/2004/LAW/09/21/tobacco.lawsuit/

    De mogelijke civiele aansprakelijkheid en het eventueel strafbaar zijn van ‘executives’ speelt nu in de VS m.b.t. misleiding door Volkswagen. Zo loopt er bijvoorbeeld ook onderzoek door de Officier van Justitie naar de activiteiten van Exxon. Er is geen additionele wetgeving voor nodig.

  18. Bob, cRR

    overigens nog iets over de manier waarop de leugen / het liegen *gefaciliteerd* wordt.
    Uit de openbare registers blijkt dat het EU-commissariaat voor Klimaatactie en Energie in een bepaald tijdsbestek enkele tientallen gesprekken had met pleitbezorgers van hernieuwbare energie en enkele honderdtallen gesprekken met fossiele bedrijven. (Onthullende) details zijn te vinden in het onlangs door Corporate Europe Observatory gepubliceerde rapport over zogeheten draaideurpolitici: http://corporateeurope.org/revolving-doors/2015/11/brussels-big-energy-and-revolving-doors-hothouse-climate-change.

  19. William Happer is bijvoorbeeld zo’n crimineel. Want dit is gewoon fraude.
    Zo iemand had allang uit de academie geschopt moeten worden, met een eis tot herstelbetaling of zoiets.

    http://www.theguardian.com/environment/2015/dec/08/greenpeace-exposes-sceptics-cast-doubt-climate-science

    Bob – er zal wetgeving moeten komen en ik bedoel: strafrecht. Het gaat hier echt niet om de vrijheid van meningsuiting. Het grote verschil tussen de situatie met tabak is dat een ieder in beginsel zichzelf doodrookt, terwijl klimaatrevisionisme juist anderen massamoordt (nee, minder dan dat ís het niet!!).
    ‘Ecocide’ – gewoon naast ‘genocide’ zetten.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s