Kernenergie

Het lijkt wel een variatie op Godwin’s Law: bij elke discussie over klimaat valt vroeg of laat het woord kernenergie. En zo mogelijk polariseren de meningen dan nog meer dan als het “alleen” over klimaat gaat.

Wij (Jos, Hans, Bob, Bart) zijn relatief agnostisch ten opzichte van de verschillende technologieën om CO2-emissies te beperken. Als er een CO2 prijs zou zijn die hoog genoeg is om investeringsbeslissingen te beïnvloeden, dan zou de markt vrij efficiënt tot een optimale energiemix komen. Dat is natuurlijk een simplistische weergave van een complexe werkelijkheid en wij worden niet gehinderd door al te veel kennis over energiebeleid. De gedachte an sich wordt echter vaker geopperd, ook door mensen met veel expertise op dit gebied (zoals bijv dit prikkelende essay van Jan Paul van Soest).

Een belangrijk punt is het volgende: Hoe meer opties worden uitgesloten van het palet aan oplossingen, hoe moeilijker en duurder het zal zijn om onder een bepaald emissieplafond te blijven. Als we geen kernenergie willen, en ook geen CO2-opslag (ook al zo’n heikel punt), en oh, windmolens eigenlijk ook liever niet, dan wordt het wel erg moeilijk (en duur) om het energiesysteem CO2-neutraal te maken. Hoe belangrijker we het vinden  om klimaatverandering te beperken, hoe minder restricties we moeten opleggen aan de opties om emissies te reduceren. 

Een voormalige collega van mij, Jip Lenstra, vatte de verschillende benaderingen van het klimaatprobleem als volgt in een karikatuur samen:

Kernenergie is één van de energiebronnen met een zeer lage CO2 uitstoot per kWh (zie bijv figuur TS.19 uit het vijfde assessment rapport van het IPCC WG3 hieronder). Als zodanig is het logisch dat kernenergie wordt meegenomen in emissiescenario’s waarbij de opwarming zoveel mogelijk beperkt blijft. In het recente IPCC SR15 rapport over het beperken van de opwarming tot 1,5 °C neemt in alle vier illustratieve scenario’s het gebruik van kernenergie toe de komende decennia (fig. SMP3.b).

Het vijfde assessment rapport van het IPCC (AR5) schreef over kernenergie o.a. het volgende (Summary for Policymakers WG3):

Nuclear energy is a mature low-GHG emission source of baseload power, but its share of global electricity generation has been declining (since 1993). Nuclear energy could make an increasing contribution to low carbon energy supply, but a variety of barriers and risks exist (robust evidence, high agreement). Those include: operational risks, and the associated concerns, uranium mining risks, financial and regulatory risks, unresolved waste management issues, nuclear weapon proliferation concerns, and adverse public opinion (robust evidence, high agreement). New fuel cycles and reactor technologies addressing some of these issues are being investigated and progress in research and development has been made concerning safety and waste disposal.

en:

At the global level, scenarios reaching 450 ppm CO2eq are also characterized by more rapid improvements of energy efficiency, a tripling to nearly a quadrupling of the share of zero- and low-carbon energy supply from renewables, nuclear energy and fossil energy with carbon dioxide capture and storage (CCS), or bioenergy with CCS (BECCS) by the year 2050.

Kernenergie lijkt steeds meer uit de taboesfeer te komen, waar het toch lang in zat. Arjen Lubach gaf daar nog een flinke zwengel aan met zijn recente uitzending. De belangrijkste feiten die hij liet zien kloppen voor zover wij kunnen beoordelen: kernenergie veroorzaakt veel minder CO2 uitstoot en veel minder dodelijke slachtoffers per kWh dan fossiele brandstoffen. Een compleet plaatje van voors en tegens was het weliswaar niet – maar dat was waarschijnlijk ook niet zijn bedoeling. Daarvoor is deze argumentenkaart wellicht een betere bron.

Aan elke energietechnologie zitten voor- en nadelen, en kernenergie is daarop geen uitzondering. Maar in het publieke debat worden deze voor- en nadelen soms uitvergroot of juist weggelaten, bijvoorbeeld omdat iemand een sterke mening voor of tegen een specifieke technologie heeft. Dat is jammer, want het vertroebelt het debat (klinkt herkenbaar…). Of het afvalprobleem werkelijk zo problematisch is als tegenstanders van kernenergie doen voorkomen, of werkelijk zo probleemloos is als voorstanders van kernenergie dat op hun beurt doen, daar valt over te twisten. Het issue daarbij is vooral de ontzettend lange tijdschaal waarop het afval radioactief blijft; daar zit een ethische dimensie aan waar je verschillend tegenaan kunt kijken, en het hangt af van je vertrouwen dat de opslag over die tijdschaal sluitend blijft. Maar laten we dat dan vergelijken met het afval van fossiele brandstoffen: dodelijke luchtverontreiniging, en CO2 waarvan een deel honderdduizenden jaren in de lucht zal blijven: net zulke lange tijdschalen als we normaal alleen met kernafval associëren! Met het verschil dat kernafval in geconcentreerde vorm aanwezig is (en hopelijk blijft – daar zit de angel natuurlijk), en CO2 blijft circuleren tussen atmosfeer, oceaan en biosfeer, totdat het uiteindelijk in stabielere vormen (sediment) wordt opgeslagen. En dat gaat héééééééél langzaam.

Er zijn flink wat mensen in het energiedebat die al hun eieren in één mand lijken te willen leggen, en één specifieke energietechnologie tot de enige mogelijke redder van het probleem hebben uitgeroepen. Voor sommigen is dat kernenergie, voor anderen biomassa, waterstof (een energiedrager; geen energiebron, maar dat terzijde), zon, of wind. Vaak gaat dat dan gepaard met het afkraken van andere opties, alsof ze bang zijn dat een ander gaat winnen. Dat is weinig constructief. Tegelijkertijd is het natuurlijk logisch om de voor- en nadelen van verschillende energiebronnen met elkaar te vergelijken. Het lijkt ons echter niet verstandig om al bij voorbaat een bepaalde technologie onacceptabel te verklaren, of om één technologie als alleenzaligmakend te beschouwen, welk technologie dat dan ook is.

Een voorbeeld van zo’n veel gehoorde zogenaamde ‘heilige graal’ is kernenergie op basis van thorium. Dit heeft wel iets van mensen die een bepaald model auto alleen kennen uit een glanzende brochure, zonder er ooit in gereden te hebben of het ding ooit in werkelijkheid gezien te hebben. Sterker nog, die auto of in dit geval ‘thoriumcentrale’ is nog niet eens in productie. Er valt op dit moment weinig zinnigs te zeggen over de toekomstige inzetbaarheid van deze technologie. Dat thoriumcentrales geen uitzondering zijn op de regel dat elke technologie voor- en nadelen kent is overigens eveneens duidelijk.

Never schedule breakthroughs

John Mashey, technologie entrepreneur

Een lastige kwestie lijkt nog wel de financiering van nieuwe kerncentrales te zijn. Energiebedrijven staan bepaald niet te dringen om er in te investeren. Zonder overheidsbeleid (lees: steun, bijvoorbeeld in de vorm van subsidie of prijsgaranties) zal het er de komende tijd daarom waarschijnlijk niet van komen. De strubbelingen van de nieuwe reactor bij Hinkley Point in Engeland stemmen wat dat betreft ook niet hoopvol.

Het is positief dat de discussie meer en meer over klimaatbeleid lijkt te gaan en dat taboes daarbij doorbroken worden: Hoe gaan we de energietransitie aanpakken, hoe ver willen we gaan, hoe verdelen we de lasten etc. Hierbij draagt de klimaatwetenschap  inzichten aan wat de uitwerking van diverse toekomstscenario’s is op de te verwachte klimaatverandering.

Advertenties

45 Reacties op “Kernenergie

  1. De kernenergie lobby is nooit echt weggeweest. Alleen poosje beetje stil na Fukushima.

  2. Voor kernenergie worden vele voor- en tegenargumenten steeds herhaald. De discussie vernieuwd nauwelijks. Een van de beperkingen van kernenergie wordt eigenlijk nooit genoemd en dat is het zeer lage innovatieve karakter van deze energiebron. Ja, de nieuwe thorium centrales worden al sinds jaar en dag genoemd, maar deze zijn inderdaad nog niet onder realistische omstandigheden getest. Kernenergie is een energiebron die door een kleine hoogopgeleide groep in stand moet worden gehouden en ontwikkeld, en heeft dikke kabels vanaf de centrale naar de vele consumenten. Deze consument blijft consument. Het is eigenlijk een grootschalig systeem, gedreven door een elitaire top-down bestuur.
    Duurzame energie (wind, zon, geothermie en biomassa) kan niet alleen grootschalig worden ingepland (e.g. windparken op zee), maar ook lokaal. En gecombineerd met slimme netwerken (smart-grids) en gekoppeld aan de accu’s van opkomend elektrisch vervoer, zullen zulke system veel innovatiever zijn, omdat slimme koppen individueel verbeteringen kunnen aanbrengen en allerlei apps ontwikkelen. Dit is in principe bottom-op, en kan tot zeer snelle innovatieve ontwikkelingen en toepassingen leiden, aangepast aan lokale en nationale omstandigheden. Dit is vergelijkbaar met het ontstaan van internet en sociale media.
    Bij kernenergie duurt niet alleen de bouw lang, maar de noodzakelijke innovatie laat nog langer op zich wachten. Voor mij is kern energie doordoor niet meer interessant en de duurzame bronnen wel.

  3. Dat is een goed punt, Rik, en ik ben het er zeker niet mee oneens. Het laat onverlet dat het volgens mij verstandig is om beleidsmatig vooral op het doel te sturen (emissiereductie) en niet zo zeer op de specifieke middelen (bijv deze of gene technologie). Dat zou de regelgevingg ook vereenvoudigen (het woud aan subsidie- en andere regelingen kan dan vervangen worden door een gestaag stijgende CO2 prijs bijvoorbeeld). Over de politieke haalbaarheid daarvan kun je twisten, en het is wellicht een simplistische weergave, maar toch, de crux is volgens mij valide.

    Wel is het zo dat innovatie niet direct door een CO2 prijs wordt beinvloed, dus innovatie zal nog steeds specifieke steun nodig hebben, en dan ontkom je dus niet aan keuzes op welke technologieen (meervoud) je wilt inzetten. Mocht ik dit laatste mis hebben dan laat ik me graag corrigeren door een beleidsexpert (Erik de Haan?).

  4. Ik sluit me aan bij de redenering van Rik: kernenergie is een nauwelijks te manoeuvreren top-down mastodont met *bovendien* zeer langdurige afval-risico’s.
    In dit perspectief zou je de Barts redenering kunnen omdraaien: hoeveel warmer wordt het als je kernenergie uitsluit van de mix en is dat ‘surplus’ überhaupt relevant. Stel dat het door buitensluiting van kernenergie 1°C warmer wordt bovenop de 2°C die al in de pijplijn zit. Als ik me niet vergis is die 2°C al voldoende om de globale habitat drastisch te veranderen – en bij gevolg ook alle maatschappelijk en politieke verhoudingen wereldwijd.

  5. Hallo Goff,

    Stel dat het door buitensluiting van kernenergie 1°C warmer wordt bovenop de 2°C die al in de pijplijn zit.

    Dat zou een additionele mate van klimaatverandering zijn met zeer vergaande consequenties. Het lijkt me niet consistent als:

    – jij je buitengewoon druk maakt over de eerste +2 °C;
    – en dan een additionele +1 °C, te vermijden door kernenergie toe te voegen aan de energiemix, bagatelliseert.

    Ruwweg gesproken nemen de gevolgen exponentieel en niet lineair toe met elke additionele graad opwarming. De additionele +1 °C (uit jouw eigen voorbeeld), kan dan méér gevolgen met zich brengen dan de eerste twee graden opwarming.

    Ik ben het helemaal eens met Bart.

  6. Het lijkt me verstandig om alle opties open te houden. Dus ook de mogelijkheid van kernenergie. Ik vraag me alleen af of hier wel een draagvlak voor bestaat. Maar dat vraag ik me ook af over windmolens. Vooral op land en inzicht hebben mensen een vreselijke hekel aan deze vorm van horizonvervuiling. Maar wie wil er dan wel een kolencentrale in de achtertuin?

  7. Ciao Bob,
    bagatelliseren is uiteraard niet mijn bedoeling. En van het verschil tussen lineair en exponentieel ben ik me bewust.
    Waar het me om gaat is de vraag of het *de facto* uitmaakt voor menselijke samenlevingen om zich aan te passen aan +3°C i.p.v. +2°C, in de veronderstelling (!) dat +2° al drastische veranderingen in het klimaatsysteem en bijgevolg dramatische gevolgen in alle menselijke verhoudingen impliceert. Analogie: bij een derdegraads brandwond maakt het niet uit of die veroorzaakt is door n°C of door n+50°C.
    Formeel uitgedrukt luidt mijn vraag: is er een drempel waarboven exponentieel toenemende gevolgen voor de menselijke samenleving niet meer relevant is? Iemand een idee?

    Verder zie ik mbt kernenergie – daar gaat het blogstuk over – het risico dat reeds bij +2°C de handling & opslag van het afval tot niet te voorziene complicaties (unknown unknowns) leidt. Niemand weet hoe onze habitat en samenleving er over pakweg 30 jaar uitziet. Voor mij reden om de vraag te stellen of dat risico opweegt tegen het verschil in risico van +2°C en +3°C.

  8. Beste mensen, mijn favoriete beeld van de mensheidd is dat van bacterien in een Petrischaaltje. Op een gegeven ogenblik sterven die uit om een aantal mogelijke redenen waarvan de belangrijkste zijn het opraken van grondstoffen/voedsel en de vervuiling van hun omgeving. Het verbindende element is natuurlijk overbevolking.

    Voorlopig fokt de mensheid nog wel eventjes door. Er is echter een correlatie tussen welvaart/ontwikkelingsniveau en het stabiel blijven van het aantal inwoners in een streek. Het vervelende is dat je energie en tijd nodig hebt om dat niveau van welvaart/ontwikkeling te bereiken en te handhaven. En wat is “welvaart”? De mogelijkheid ieder jaar een nieuw bankstel en een nieuwee smartphone te kopen, of het bestaan van bereikbare medische zorg, scholing, voedsel? (Helaas schijnt het een economische wet te zijn dat je overbodige spullen moet produceren om aan de werkelijk nodige behoeften te kunnen voldoen.)

    Ik denk dat de benodigde kosten uitgedrukt in energie voor verhoging van welvaart en ontwikkeling wel in te schatten zijn (en eveneens welk aandeel daarvan dan weer wordt verspild aan onnodige rotzooi). De vraag hoeveel energie nodig is om genoeg werkelijke welvaart te bewerkstelligen en dus de overbevolking een halt toe te roepen wordt dan wat concreter, evenals de volgende vraag: of je daarvoor genoeg hebt aan werkelijk duurzame energie of dat kernenergie of zelfs fossiele brandstoffen voorlopig moeten bijspringen.

    De uitdaging zou dus moeten zijn het terugdringen van verspilling en toch wereldwijd uit alle macht verhogen van die werkelijke welvaart en ontwikkeling om langs die weg de bevolkingsaanwas stabiel te krijgen. Ga er maar aan staan.

    Paai

  9. Hallo Goff,

    Waar het me om gaat is de vraag of het *de facto* uitmaakt voor menselijke samenlevingen om zich aan te passen aan +3°C i.p.v. +2°C

    Ja, dat maakt verschil. Zie bijvoorbeeld de ‘tipping points’ in IPCC AR4. Zo is het verdwijnen van zomers zee-ijs in het Arctische gebied waarschijnlijk wel ‘survivable’ voor menselijke samenlevingen.

    Voor tipping points zoals het verdwijnen van het Amazone woud (bij > 3°C opwarming) en het landijs op West-Antarctica, is dat al minder het geval:

    Daar komt nog eens bij dat je jouw ‘argument’ precies even goed tegen hernieuwbare energie in zou kunnen zetten: ‘Wat maakt het *de facto* uit of we ons aan moeten passen aan +5°C i.p.v. +2°C? We zijn toch al ‘dooooooooooooomed’ bij +2°C.” Nou, nee. Het wordt alleen exponentieel lastiger en meer riskant naarmate de opwarming groter wordt.

  10. Ik ben het met Bart eens dat kernenergie beschouwd moet worden als een belangrijke mogelijkheid om CO2 neutraal energie te produceren. De taboesfeer vanwege angst voor catastrofale ongelukken, zoals bij Tsjernobyl en Fukushima is waarschijnlijk niet terecht vanwege de veiligheidsnormen, die in deze tijd gelden voor kerncentrales. Wel zijn ook de huidige kerncentrales kwetsbaar bij (zeer) grote aardbevingen, maar die komen alleen in een beperkt deel van de aarde voor. De opslag van het radio-actief afval is met de huidige technieken ook geen onoplosbaar probleem. Overigens is radioactiviteit sowieso al overal op aarde aanwezig. Daarvoor hoef je dus ook niet bang te zijn. Ik denk dus dat het opwekken van energie in kerncentrales redelijk veilig is, als de mensen het maar goed organiseren en zich verstandig gedragen.

    Helaas is het een feit dat de mensen zich soms niet verstandig gedragen, bijvoorbeeld de een of andere gekke fascist tot hun president kiezen en vervolgens oorlog maken. In verband met oorlogvoering heeft kernenergie grote nadelen, die niet genoemd worden in allerlei beschouwingen (taboe zijn) maar waar (stiekem) wel sterk rekening mee wordt gehouden in de politiek, denk ik. De nadelen ivm oorlog zijn divers enkele punten:

    De kerncentrale is kwetsbaar bij bombardementen. Een vijand kan daar zeer aanzienlijke schade mee aanrichten.
    Het ontwikkelen van technieken om kernenergie op te wekken impliceert ook de mogelijk om misbruik te maken van die technieken en nucleaire wapens te ontwikkelen. Ook kan het kernafval gebruikt worden voor nucleaire wapens. Dus als een land een eerste kerncentrale opent, kan dat land, desgewenst, na enige tijd ook kernwapens maken. Het voordeel van een thorium centrale in dit opzicht is dat het kernafval daarvan niet gebruikt kan worden voor nucleaire wapens.

  11. Bob,
    de door IPCC in kaart gebrachte tipping points die je laat zien dateren van ruim tien jaar geleden. Mag ik aannemen dat er in die tien jaar iets is verschoven?
    Los daarvan weet je net zo goed als ik dat 1 overschreden grens binnen een systeem van onderling afgestemde grenzen voldoende is om het systeem zelf te doen kantelen. Dat geldt voor jouw en mijn lichaam en het geldt voor onze habitat.

    Logisch dat mijn hypothetisch argument even goed ingezet kan worden tegen hernieuwbare energie. Maar daar gaat het in dit draadje niet over. Het gaat over kernenergie en i.h.b. de risico’s van handling & opslag van het afval in een wereld die +2°C te wachten staat met alle politieke en sociale gevolgen van dien. Very high risk, unknown probability.

  12. Hallo Goff,

    Mag ik aannemen dat er in die tien jaar iets is verschoven?

    Niet persé. Het Akkoord van Parijs mikt op +2 °C (“well below 2 degrees centigrade compared to pre-industrial levels”) omdat het aantal tipping points dat er gepasseerd wordt, dan beperkt is. Elke graad extra zal de risico’s exponentieel doen toenemen. Om deze reden is jouw hypothetische 1 °C verschil, die het toevoegen van kernenergie aan de elektriciteits-mix uit zou kunnen maken, wel degelijk van groot belang.

    … dat 1 overschreden grens

    Nee. Het passeren van alléén de eerste tipping point in onderstaande figuur wil allerminst zeggen dat daarmee de andere tipping points gepasseerd worden. Dan zou het immers geen zin hebben om +3 … +5 °C aan te geven aan de rechterzijde v.d. figuur:

    Logisch dat mijn hypothetisch argument even goed ingezet kan worden …

    Waaruit blijkt hoe zinledig dat ‘argument’ is. Als jij aanneemt dat we al ‘doooooooomed’ zijn bij +2 °C dan kunnen alle investeringen in hernieuwbare energie evengoed achterwege blijven. 😁 Elke graad minder opwarming reduceert de risico’s.

    @Willem Schot: “Het voordeel van een thorium centrale in dit opzicht is dat het kernafval daarvan niet gebruikt kan worden voor nucleaire wapens.

    Dat wordt nog weleens beweerd, maar gaat met de hedendaagse chemische technieken helaas niet meer op. Zie het linkje in het blogstuk naar: https://www.nature.com/articles/492031a of hier integraal: http://www.efn-uk.org/l-street/nuc-lib/thorium-reports/index_files/THrisks.pdf

  13. Volgens mij is het niet zinnig om over Thoriumcentrales te praten, als een oplossing voor het energieprobleem voor de komende 10 tot 30 jaar, precies de tijd waarin ingrijpende stappen gezet moeten worden, maar ik kan mij vergissen.
    Verder heb ik begrepen, dat er maar voor 70 tot 100 jaar brandstof is, om het aantal huidige centrales te laten draaien. Bij opschaling gaat dat versnellen: hoe sneller het gaat, hoe korter het duurt (Jules Deelder). Bij moeilijker winbaar uranium zullen afnemende EROI’s opbreken.

  14. Bob,
    ik begrijp van je dat je het verschil tussen 2°C en >2°C maatschappelijk relevant acht en dat kernenergie een onderdeel van het verschil is. Goed begrepen zo?

  15. Mijn collega Marc Davidson heeft een ingezonden brief in de Volkskrant, in reactie op een opiniestuk van Maarten Keulemans:
    https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/kernenergie-alleen-als-allerlaatste-redmiddel~bfcca71d/
    “De sneer van Keulemans aan het eind van zijn opiniestuk dat ‘we in ieder geval zeker weten dat we met de koers van GroenLinks de opwarming van de aarde niet onder de 2 graden houden’, klinkt echter te kwader trouw. De milieubeweging pleit immers al decennia consistent zowel tégen kernenergie als vóór streng klimaatbeleid. Indien de maatschappij eerder de waarschuwingen van het IPCC ter harte had genomen en eerder een transitie naar een duurzame energievoorziening had ingezet, had gevaarlijke klimaatverandering prima zonder kernenergie kunnen worden vermeden.”

  16. Dick Veldkamp

    Het belangrijkste bezwaar tegen kernenergie nu lijkt me dat je met andere opties veel meer en veel sneller schone kWh’s kunt produceren. Kernenergie is niet zozeer ongewenst, als wel een inferieure optie.

    Ik ben daarom niet voor nieuwe kerncentrales, maar wel voor (voorlopig) openhouden van de Duitse kerncentrales: die dingen staan er toch al, en of we nu nog wat extra afval produceren bovenop wat er al is lijkt me ook niet zo’n punt. Liever deze centrales dan kolen.

    Volgorde zou in het algemeen moeten zijn (maar ben zeer voor een CO2-tax, dan komt de verdeling vanzelf wel):
    1. Besparen (bijv. verlagen maximumsnelheid naar 100 kost niets en levert kennelijk 0.5% CO2 besparing op, beperking op vliegen, duurder maken transport algemeen).
    2 t/m 8: Besparen, besparen, besparen.
    9 en 10: Wind en zon (dit zijn de enige technieken die zeer snel op grote schaal kunnen worden uitgerold, alle andere voorstellen zijn luchtfietserij).

  17. Dick Veldkamp

    Over goedkope maatregelen gesproken: waarom kun je uberhaupt nog producten kopen met een energielabel dat slechter is dan A? Waarom geen schuivende norm: het beste product van nu is automatisch de minimum-norm over 5 jaar.

  18. Beste Goff,

    Het verschil tussen +2 ℃ en bijvoorbeeld +3 ℃ en hoger is zeker maatschappelijk relevant. Indien kernenergie toegevoegd wordt aan de energiemix zou dat, mondiaal gezien, bij kunnen dragen aan dit verschil. Verder heeft Bart al onder woorden gebracht waar het om gaat, zie het blogstuk:

    Een belangrijk punt is het volgende: Hoe meer opties worden uitgesloten van het palet aan oplossingen, hoe moeilijker en duurder het zal zijn om onder een bepaald emissieplafond te blijven. Als we geen kernenergie willen, en ook geen CO2-opslag (ook al zo’n heikel punt), en oh, windmolens eigenlijk ook liever niet, dan wordt het wel erg moeilijk (en duur) om het energiesysteem CO2-neutraal te maken. Hoe belangrijker we het vinden  om klimaatverandering te beperken, hoe minder restricties we moeten opleggen aan de opties om emissies te reduceren.

    Als er een CO2 prijs zou zijn die hoog genoeg is om investeringsbeslissingen te beïnvloeden, dan zou de markt vrij efficiënt tot een optimale energiemix komen.

  19. Wat ik nog niet zo ben tegen gekomen, als optie ook in de discussies niet, is optie 2 t/m 8 bij Dick Veldkamp hierboven: besparen, besparen, besparen.
    Als westerse mens hebben wij 500X onze eigen energie nodig, om te functioneren. Technologie is, mbv het vliegwiel van de neoliberale markteconomie, compleet verkeerd ingezet, nl voor verspilling en consumptie, consumptie, en weg gooien. Het heeft ons vast gepind, ‘locked-in’, met steeds dezelfde neoliberale mantra’s.

  20. Dick Veldkamp

    Zie hier voor nog meer discussie over kernernergie:

    WISE reageert op Lubach, erg grappig.

  21. Dick Veldkamp

    [Embedding was niet de bedoeling, ik hoop dat het geen probleem is]

  22. Rinus van Wallenburg

    Het standpunt, dat alle opties moeten worden opengehouden, deel ik.

  23. Rinus van Wallenburg

    Volgens de mij bekende informatie kan een kerncentrale niet snel worden opgestart, In de toekomst zal na ingrijpende transitie energie grotendeels worden geleverd door de weerafhankelijke bronnen wind en zon. Bij de thans beschikbare bewezen technologie dient dan een aanzienlijke basiscapaciteit geleverd worden door centrales op basis van fossiel of kernenergie. Gascentrales zijn dan beter dan kerncentrales omdat ze sneller kunnen worden opgestart.
    Dat daarbij fossiele energie wordt gebruikt is geen bezwaar. Volgens artikel 4.1 van de Overeenkomst van Parijs wordt het tweegraden-doel in de tweede helft van deze eeuw bereikt door evenwicht tussen emissies en opslag (sinks in het Engels) van broeikasgassen. Emissies zijn volgens dit artikel tot het niveau van de opslag acceptabel.

  24. Dag Rinus,

    Ik vraag me echter af, of het lukt de broeikasgassen ook werkelijk op te slaan. Dan moet je dus de uitlaatgassen afvangen, of het CO2 uit de atmosfeer halen en ergens opslaan. Dat lijkt me erg moeilijk. Het is natuurlijk veel gemakkelijker om de koolstof uit de brandstof te halen voor het verbrandingsproces en de waterstof alleen te verbranden. Dat gebeurde in Nederland al in de 19e eeuw en tot ca 1960 toen het aardgas kwam. Alleen werd toen de koolstof, in de vorm van cokes, ook gebruikt als energie bron, vooral in de centrales. Die cokes moet je nu dan in de grond stoppen. In principe kunnen alle fossiele brandstoffen kunnen ontleed worden in waterstof en koolstof, alleen gaat dat bij steenkool gemakkelijker dan bijvoorbeeld bij aardgas. Verder kwamen er bij de ouderwetse kolenvergassing ook kleinere hoeveelheden CO en CH4 in het gasmengsel naast de H2. Het is met moderne technieken waarschijnlijk mogelijk die koolstofverbindingen er (grotendeel) uit te halen.

  25. @Willem Schot,
    je krijgt er dan wel veel minder energie van.

  26. Bob,
    tussenstand:
    – Als kiesgerechtigde burger laat ik bestaande en reeds in aanbouw zijnde kernenergiecentrales in de mix toe enkel en alleen als stepping stone om zon en wind verder uit te rollen. Anders gezegd: ik verwacht als burger politieke garanties voor infrastructurering van zon en wind als voorwaarde voor continuering en vervolgens uitfasering van kernenergie. Zonder die voorwaarde is kernenergie wat mij betreft taboe.
    – Een realistische CO2 beprijzing is een politieke beslissing zoals het tot nu toe een politieke beslissing is om CO2 *niet* te beprijzen. Ik betwijfel of “…de markt vrij efficiënt tot een optimale energiemix” [je herhaalt die frase] zal komen. Wellicht bedoel je met ‘optimale mix’ een politiek realiseerbare mix?
    – Het standpunt dat alle opties moeten worden opgehouden is m.i een nietszeggende open deur. Er moeten gewoon keuzes worden gemaakt. You can’t have your cake and eat it.

    Overigens helemaal eens met Dick Veldkamp en Frank: besparen. Het is bizar dat een bouwploeg in NL 300 km per dag met vier file-uren in een busje zit om aan het andere eind van het land een klus te klaren. Het is even bizar dat de rechterhelft van de snelweg continu bezet is door trucks die Zuid-Amerikaanse bananen vanuit de Rotterdamse haven naar Hinterland transporteren.

  27. Dick, inderdaad een leuke video van Wise! Slim gedaan, zo’n persiflage op z’n Lubach’s.
    Het jubileumcongres van Wise over kernenergie heeft een interessante line-up aan mensen, met zowel uitgesproken voor- als tegenstanders: https://wisenederland.nl/inschrijven-wise-40

    Dat je met andere opties veel meer en veel sneller schone kWh’s kunt produceren klopt wellicht (over de prijs zijn mensen het altijd notoir oneens, en ik vind het kastgi om in te schatten hoe dat precies zit). Maar dat komt dan vanzelf bovendrijven als de CO2 prijs hoog genoeg is: dat de beste en goedkoospte technologiemix moge winnen!

  28. Verschillende mensen reageren hier (terecht) met de oproep “besparen, besparen, besparen”. Maar besparen heeft weinig zin als niet ook de primaire oorzaak voor alle problemen wordt weggenomen en dat is, nogmaals, de overbevolking. We moeten de tijd die we kopen met de besparingen dus voor alles gebruiken om die overbevolking een halt toe te roepen of zelfs terug te dringen. Zoals ik boven al betoogde kan dat alleen door welvaart en ontwikkeling te verhogen. Paradoxaal, maar zo is het.

    IMHO, altijd imho natuurlijk.

    paai

  29. Paai, het probleem met besparen, besparen, besparen is toch vooral dat het de economie om zeep helpt, aangezien het is gebouwd op groei, groei, groei.

  30. gerard d'Olivat

    Het is natuurlijk leuk dat de satiricus LUbach ‘opeens’ kernenergie voor het voetlicht weet te brengen. Misschien kan hij het volgende keer eens over erwtensoep hebben

    En druk dat we er opeens over zijn met zijn allen. Maar eh zeg nou zelf net als met renewables gaat het allemaal over twee keer niks. Als je zo het goed gedocumenteerde rapport van BP er eens rustig op naslaat over de energie mix van 2018 dan moet iedereen toch opvallen dat we met zijn allen wel veel leuteren, maar dat de energiemix nauwelijks veranderd.

    Daar zijn natuurlijk allerlei redenen voor en vooral veel ideologische prietpraat en vooral het uitvergroten van op niets gebaseerde ‘wensprojecties’ allemaal goed voor de buhne afhankelijk van welk energietoneelstukje het best bevalt en dan geloof je natuurlijk al gauw in de aagereikte plot…
    Wat opeens de boventoon lijkt te voeren op beide toneeltjes is het alom aanwezige toverwoord CO2 reductie. Allemaal onzin dat gaan we echt niet doen!
    Dat is natuurlijk lachen want onder verwijzing wederom naar het BP rapport kun je op je vingers natellen dat die uitstoot gewoon rustig doorgaat.

    Niets aan te doen, de gemiddelde wereldbewoner wil nou een keer hetzelfde als wat u wilt een comfortabel leven in een goed geisoleerde woning met een CO2 ‘verantwoorde’ verwarming en wellicht ook nog een elektrisch voertuig met enige standing. Een Tesla bijvoorbeeld.

    Nou ben ik trouwens hardstikke energie en CO2 bewust en itt Al Gore dacht ik kom op doe je best, weg met je CO2 footprint.

    Dus heb ik zelf een geisoleerde bewoning gecreerd in een oude boerderij in Frankrijk. Mijn elektra van het grid komt hoofdzakelijk van kernenergie gestookte centrales en kost inderdaad niet zo heel veel. 10ct per kwh. Daarna heb ik 35 zonnecellen op mijn dak geplaatst 8Kwh, heb een moderne pellet kachel aan geschaft. Bovendien ben ik lid van een kleine zelfstandige cooperatie ERE 43 gericht op kleinschalige energie projecten.

    Bovendien heb ik zitting gehad in een groot opgezet project om mijn dal te voorzien van een ‘pompage turbinage’ en heb ik me aanvankelijk inhgezet voor de bouw van een ‘parc eolien’, die er tien jaar geleden ook daadwerkelijk gekomen is.

    Tja en als klap op de vuurpeil leef ik al vijftien jaar ‘craddle to craddle’ en heb een bedrijf dat voor 100% draait op wat u allemaal in Nederland weggooit…..kleding, meubels allemaal zaken die u zomaar wegdonderd.

    Wat heeft me dat nou allemaal gekost zo die CO2 vrije renewables/kernenergie wereld. Nou eh alles bijvelkaar zonnecellen/ isolatie en pelletkachel 45.000 euro.

    Maar ja daarna krijg ik subsidie voor iedere kwh die ik lever namelijk 20ct. Tegelijkerijd trek ik in mijn huis beneden voor 10ct kernstroom en die pellets die maken we zelf, want als je ze moet kopen op de markt ach ach wat een vervuilde zwendel.

    Die Pompage turbinage in het dal is uiteindelijke niet doorgegaan. Twee jaar geleden afgeblazen omdat de ‘geldschieters’ niet voldoende subsidie konden krijgen. en het windpark…ach het windpark dat draait nu tien jaar en de plannen zijn om het binnenkort gewoon vervroegd af te breken en te verschepen naar Afrika. Misschien kunnen ze er daar nog wat mee!

    Nou moet al die kerncentrales hier binnenkort vernieuwd worden, nu dat heeft veel voeten in de aarde. Want je kunt natuurlijk wel een keer investeren in kernenergie, maar nu de tweede ronde met de EPR 3 centrales in Flammanville en dan nog de kosten voor de afbraak van Fessenheim.
    In de tijd van de Gaulle was energie nog een nutsvoorziening, maar ja nu is alles ‘markt’ niks aan te doen. En dan trekt Toshiba zich zomaar terug in Engeland.

    Maar goed wat wil ik nou eigenlijk zeggen. Renewables zijn flauwekul tenzij u bereid bent er als privepersoon 45.000 euro in te steken en dan nog vandaag was het slecht weer en op mijn opbrengst kan ik net mijn huis stofzuigen.

    Blij dat die de Gaulle geheel ‘top bottom’ mij vanavond van enrgie voorziet van 10ct kwh.

    De gemiddelde wereldbewoner verdient wellicht 300 euro permaand ofzo. Dat is dan 150 maanden sparen voor een pelletkachel en wat lullige zonnecellen. En dan heb je nog niks.

    Maar goed ik heb het allemaal kunnen bekostigen en doen omdat u met zijn allen in Nederland zoveel spullen wegdonderd.

    Verder gaat het gewoon over een ding, de energieprijs moet zo laag zijn dat economische groei mogelijk is aan zit @Bart Verheggen straks met zijn goed CO2 fatsoen ook maar een beetje rond te kijken in en voortschrijdende economische crisis zonder baanzekerheid voor hem en zijn kinderen.

    Eerlijk gezegd ben ik voor een opwaardering naar vijftien jaar voor een opwaardering van de fossiele brandstoffen. Maar u mmag rustig langskomen hoor, er is nog wel een perceeltje bos te kappen voor de CO2 neutrale pelletkachels…..Drie keer ‘warm’, bij het hakken, het kloven en het branden.
    Daarna wil ik wel een weddenschap met u aangaan dat er helemaal niks van komt van uw ‘transitie’maatschappij

    De erwtensoep staat klaarwant dat heb je wel nodig na een dagje ontbossen!

  31. @marco: het schijnt een economische wet te zijn dat je overbodige spullen moet produceren om aan de werkelijk nodige behoeften te kunnen voldoen. Het is niet gezegd dat die overbodige spullen evenveel energie moeten verbruiken als de elementaire behoeften medische zorg, voedsel, ontspanning en onderwijs. Misschien is ook daar een kentering mogelijk. Verbruikt een uur sociale media evenveel energie als een uur vliegen naar een vakantiebestemming, en hoe verhoudt zich dat tot het in stand houden van de infrastructuur voor zorg, voedsel en onderwijs? Misschien moeten we omwille van de energiebesparing allemaal Facebook addicts worden. Geen idee.

    Paai

  32. Dick Veldkamp

    Paai,

    Jouw opmerking over overbevolking klopt maar ten dele. Natuurlijk is het zo dat onze milieuproblemen kleiner zouden zijn als er maar 4 miljard mensen zouden zijn in plaats van 7 miljard. Echter het klimaatprobleem wordt voornamelijk veroorzaakt door de rijke bovenlaag – wij dus. Uitstoot is sterk gerelateerd aan inkomen, en de bovenste 10% is verantwoordelijk voor 50% van de uitstoot. De onderste 50% produceert daarentegen maar 10% van het totaal.

    Zie hier (scroll naar beneden naar grafiek): https://www.vox.com/energy-and-environment/2017/12/1/16718844/green-consumers-climate-change

  33. @Gerard d’Olivat,
    is het zinnig om over een ander soort economie na te denken, of is het daarvoor te laat?

  34. @Bart
    “Maar dat komt dan vanzelf bovendrijven als de CO2 prijs hoog genoeg is: dat de beste en goedkoospte technologiemix moge winnen!”.
    Ik zal het even cru zeggen, maar is niks persoonlijks. Een hoge CO2-prijs, tenminste, als je het serieus wilt doen, kan makkelijk door de elite bepleit worden, die het kan betalen, of dicht bij zijn werk woont, maar veel anderen kunnen hun werk dan wel schudden. Ontvolking van het platteland, en de dieselprijs is nu al te hoog.
    Ik heb erg mijn twijfels over ‘beste en goedkoopste technologiemix’.

  35. gerard d'Olivat

    @Frank, Iedere ‘economie’ wordt bepaald door de beschikbaarheid van betaalbare energie.
    Fossiele energie is daarbij veruit superieur en onvervangbaar door wat voor inferieure ‘elektriciteits’ opwekker dan ook.
    Een derde deel van de beschikbaar fossiele brandstoffen olie en steenkool worden op dit moment gebruikt in de (petro)chemische industrie voor de vervaardiging van een oneindig aantal produkten die jij en ik iedere dag gebruiken van kunststoffen tot medicijnen enz.

    Onmisbare produkten waar in ieder geval onze bekende wereld niet meer zonder kan. Bovendien er zijn er geen vervangers voor dit soort prachtige derivaten.
    De rest stoken we stom genoeg op oa. op onze reisjes door de lucht en onze drang om steeds meer kilometers op de weg te maken met veelal nutteloze bezoekjes aan de schoonfamilie…

    Natuurlijk is er een andere economie denkbaar die niet gebaseerd op de de beschikbaarheid van fossiele grondstoffen en energie en de afgeleide produkten.
    Dan hoef je maar 150 jaar terug te gaan in de tiijd…..
    De tijd van de grote houtkap, ontbossingen en plundering van wat er zo voor het grijpen lag aan steenkool.
    Was er geen steenkool ‘gevonden’ dan hadden we heel Nederland turftechnisch afgegraven en in het water laten verdwijnen. Kon ons het schelen als je het koud hebt.
    De rest kun je er zelf misschien wel bij bedenken.
    Lijkt me niks aan, maar ja iedereen blijft maar over CO2 praten dat vertroebelt het zicht op essentialia nogal is mijn stellige overtuiging.

  36. Een bezwaar tegen kernenergie, wat nog niet genoemd is: Nl is tweede landbouwexporteur, maar zal die positie in één klap verliezen bij een kernongeluk. Ook de belgische reactoren zijn zorgelijk.

  37. Hans Paijmans

    Beste Dick: bijna alle genoemde problemen rond overbevolking, rijkdom, verbruik en noem maar op worden beschreven met Zipf-achtige distributies (All hail Zipf! – of Pareto, als je dat liever hebt). En die zijn zo fundamenteel, of liever: de processen die zulke distributies veroorzaken zijn zo fundamenteel dat je er weinig of niets aan kunt veranderen. Wat dat betreft is pessimisme onontkoombaar. Of je moet heel slim kunnen meeliften op die processen.

    Ik heb al betoogd dat er een correlatie is tussen welvaart/ontwikkeling en lage aantallen kinderen. Jammer genoeg brengt verhoging van de welvaart ook verhoging van het energiegebruik met zich mee. Naast alle andere manieren om energie te besparen en groener te maken moeten dus ook die twee op een of andere manier worden losgekoppeld. Verhogen van de welvaart dus, ten eerste om bevolkingsgroei te stoppen en ten tweede omdat je een bepaald niveau van welvaart nodig hebt om zorg, onderwijs en andere noodzakelijkheden te verwezenlijken. Maar dan zonder ook het energieverbruik te verhogen…

    Ik wou maar dat ik de oplossing had. Maar in ieder geval helpt het de problemen steeds opnieuw te benoemen en in kaart te brengen. Vandaar mijn bijdrage.

    Paai

  38. Rinus van Wallenburg

    Dag Willem

    Betreft je reactie van 9 november 11.53 op mijn opmerking dat gascentrales de voorkeur verdienen ten opzichte van kerncentrales.
    Artikel 4.1 van het Verdrag van Parijs stelt, dat het tweegraden-doel wordt bereikt bij evenwicht tussen emissies en opslag.
    Met de opslag wordt daar bedoeld de opslag zonder menselijk handelen. Veel CO2 wordt zonder dat we iets doen in de oceanen en op het land opgeslagen. De opslag neemt sterk toe, zeer waarschijnlijk als gevolg van meer CO2 in de atmosfeer.
    De opslag op land uitgedrukt in PgCO2 was in de jaren 80 gemiddeld per jaar 1,61. In de nuljaren van onze eeuw was het gestegen tot gemiddeld 2,63. Bron: AR5, WG1, pagina 703, tabel 6.7. De opslag in oceanen is eveneens toegenomen.
    In de voorlichting over het klimaatprobleem opmerkelijk weinig aandacht voor deze ontwikkeling. Een aanzienlijk aandeel van de emissies is op natuurlijke manier weggewerkt, gratis en zonder enige inspanning van onze kant.

    Het toekomstige evenwicht van artikel 4.1 kan in een eenvoudige tekening worden weergegeven. Hoeveelheid CO2 in de lucht op de verticale as, toekomstige jaren op de horizontale as. De emissiecurve moet een scherpe daling laten zien door massale overgang op groene energie. De opslagcurve heeft bij voortzetting van de huidige trend een stijgend verloop. Het evenwicht wordt bereikt in het kruispunt.
    De opslagcurve hebben we niet in de hand. Misschien is er geen stijgend verloop maar bij voorbeeld een horizontaal verloop. Ook dan wordt het kruispunt bereikt.
    De benadering van artikel 4.1 wordt meestal aangeduid als de constant emission commitment. We kunnen de opslagcurve wel beïnvloeden door massale bosaanplant. De Chinezen zijn daarmee begonnen. De Europese Unie zou veel kunnen doen in Afrika.
    Terugkomend op de gascentrales. Het kruispunt wordt – bij veel prestaties van onze kant om de emissiecurve te laten dalen – bereikt bij een aanzienlijke hoeveelheid opgeslagen CO2 per jaar. Die hoeveelheid kan gebruikt worden voor fossiele uitstoot.

  39. Hans Custers

    Rinus,

    Volgens mij maak je een denkfout. De natuurlijke processen waar je het over hebt nemen een deel van onze emissies op. Hoeveel ze precies opnemen hangt vooral af van hoeveel de concentratie toeneemt, en veel minder van de concentratie op zich. Omdat het om (relatief) snelle evenwichten gaat.

    Dat nu ongeveer de helft van de menselijke emissies wordt opgenomen betekent dus niet dat alles wordt opgenomen als we die emissies zouden halveren. Ook dan zal nog steeds maar ongeveer de helft van die gehalveerde emissies worden opgenomen. Ofwel: als de emissiecurve daalt, daalt de (snelle) opslagcurve mee.

  40. Ivm de overbevolking: zie bv. http://mindermensen.be/
    Maar minder mensen (“het is de schuld van de zuiderse landen”) is maar een deeloplossing. Zie bv. het artikel “Europeanen vervuilen vooral in het buitenland” uit 2010 (https://www.lowtechmagazine.be/2010/03/co2-uitstoot-per-land-belgie-nederland.html)

  41. Rinus van Wallenburg

    Hans,

    Het is aannemelijk, dat bij toename van de CO2 in de atmosfeer de opslag stijgt. Op land stimuleert het de plantengroei. Water neemt meer CO2 op bij meer CO2 in de lucht.
    In je reactie is het anders. De opslag zou dalen, wanneer de emissies dalen.
    Waarom dat zo zou zijn, is niet zonder meer duidelijk.
    Mijn opvatting is, dat de jaarlijkse opslag een causale relatie heeft met de hoeveelheid CO2 die in de loop van vele jaren in de atmosfeer is gebracht. De in je reactie naar voren gebrachte opvatting is, dat de jaarlijkse opslag een causale relatie heeft met de uitstoot in hetzelfde jaar.
    Wat gebeurt er, wanneer we er in slagen de uitstoot substantieel terug te brengen? In mijn opvatting zal daardoor de airborn fractie dalen. In de andere opvatting blijft de airborn fractie constant.
    Mijn vraag: Wat zegt het wetenschappelijk onderzoek over dit onderwerp? Ik kan me indenken, dat de opslag gedeeltelijk afhankelijk is van wat in de loop der jaren is uitgestoten, gedeeltelijk door de uitstoot van het laatste jaar.

    In artikel 4.1 van de Overeenkomst van Parijs wordt het twee graden doel bereikt door een evenwicht tussen uitstoot en opslag. Dankzij dat evenwicht neemt de CO2 in de atmosfeer niet meer toe. Dat is in overeenstemming met mijn opvatting. Bij een constante airborn fractie is er geen evenwicht, want de opslag is dan nul. Die opvatting is strijdig met artikel 4.1

  42. Dag Rinus,

    Dus je hebt het over de natuurlijke opslag of sink. Daarover staat dan iets in het IPCC rapport van 2013, echter op blz 503 (niet 703). Er wordt daar wel gesteld dat deze huidige CO2 sink bepaald wordt door de snel stijgende CO2 concentratie van de atmosfeer, zoals Hans Custers ook al beschrijft. Ook op het land is er dus CO2 sink. Voor een deel doordat de opwarming en ook de stijgende CO2 (een beetje) voor vergroening zorgt. Er gaat nu wat CO2 in het nieuwe hout zitten in gebieden waar nieuwe vegetatie ontstaat, maar er komt weldra weer een evenwicht tussen de opname van CO2 door de fotosynthese van de flora en het uitstoten van CO2 door de ademhaling van de fauna. Verder verdwijnt er erg veel CO2 in de oceanen en ook op het land wordt CO2 opgenomen door water, in de regen, rivieren, meren, enz. Het probleem op de lange termijn van het CO2 dat zo in de natuurlijke opslag verdwijnt is dat het ook weer voor een groot deel uit de oceaan ed naar boven komt als het CO2 in de atmosfeer gaat dalen nadat de mensen gestopt zijn met hun emissie. Onder andere daardoor krijgt men in de toekomst te maken met zeer langdurige hoge CO2 concentraties in de atmosfeer. De opwarming, die nog wel met enkele graden zal toenemen blijft dus zeer lang aanwezig, onder andere door die huidige CO2 sink. Bij zo’n langdurige warme periode krijgen de ijskappen op Groenland en (West)antarctica de tijd om flink af te smelten. Hierdoor is een grote zeespiegelstijging onvermijdelijk, tenzij de mensen in de toekomst in staat zouden zijn om het CO2 zelf uit de atmosfeer te halen, maar dat is erg moeilijk. Bovendien wordt er door de CO2 opname in de oceanen op dit moment een ander probleem veroorzaakt: verzuring van de oceanen.

  43. Hans Custers

    Rinus, Willem,

    De koolstofcyclus is hier wel erg off-topic. Ik stel voor deze discussie (zo nodig) voort te zetten in de open discussie.

  44. Qua kernenergie is alleen GenIV interessant. Aan de rest kleven veel te veel problemen. Je kunt wel zeggen ‘elke week moeten er wereldwijd een x aantal GenII-III kernreactoren uit de grond gestampt worden’, maar waar ga je al dat koelwater vandaan halen in een opwarmende wereld?

    Verder onderschatten mensen echt het afvalprobleem. Gerard d’Olivat weet vast wel van de verhalen van de eerste Franse kerncentrales die al jaren afgebroken en opgeslagen worden. Het duurt veel langer dan voorzien (denk Noord/Zuidlijn-taferelen), kosten vooralsnog meerdere malen het geplande budget en ze weten nog niet eens wat ze met de reactor aan moeten. Of die verhalen dan van die Duitse zoutmijnen waar radioactief spul gewoon in het grondwater sijpelt.

    En dan ga je ervan uit dat de samenleving honderdduizenden jaren perfect blijft functioneren, zodat al die smerige, geniepige meuk blijft waar het moet blijven. Nog afgezien van het feit dat andere (gedecentraliseerde) technologieën nu al goedkoper zijn dan kernenergie, zonder dat de belastingbetaler de risico’s hoeft af te dekken (want geen verzekeraar wil eraan).

    Nogmaals, alleen GenIV is interessant, vooral als het klein en modulair ingezet kan worden. Een Project Apollo om dat in 10 jaar tijd te bewerkstelligen, zou ik van harte toejuichen. De rest is gekkenwerk en in het beste geval een voortzetting van de status quo.

  45. NevenA
    ik verwacht als burger politieke garanties voor infrastructurering van zon en wind als voorwaarde voor continuering en vervolgens uitfasering van kernenergie. Zonder die voorwaarde is kernenergie gen4 weliswaar interessant maar wat mij betreft evengoed taboe.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s