Ongekende smelt van de Groenlandse ijskap

Op onze aardbol zijn twee hele grote ijskappen te vinden, op Antarctica en Groenland. Het plaatje hierboven van de Groenlandse ijskap is afkomstig uit een video over een 3D analyse van NASA. De ijskap van Groenland is in het midden zo’n 3 km dik en bevat totaal ca. 3 miljoen km³ ijs (ca. 2,7 miljoen gigaton), wat genoeg is om het zeeniveau met 7,4 m te laten stijgen. Gelukkig is dat niet iets dat in de komende eeuw zal gebeuren, het smelten van zo’n ijskap is een traag proces. In een wereld die warmer en warmer wordt, zal logischerwijs de hoeveelheid ijs verminderen. Dat zien we ook terug bij de ijskap van Groenland, het massaverlies van Groenland (gemeten met de GRACE-satellieten) bedroeg tussen april 2002 en juni 2017 circa 260-270 gigaton per jaar (een gigaton is 1000 miljard kilogram). Dit heeft uiteraard bijgedragen aan de zeespiegelstijging, wetenschappers schatten de bijdrage van Groenland aan de zeespiegelstijging in de afgelopen jaren op ongeveer 25%.


(Bron: https://discoveringthearctic.org.uk/introducing-the-arctic/climate-change/losing-the-ice/)

Er spelen diverse processen een rol bij het groeien en smelten van een ijskap. Heel in het kort: Op de hoogste gebieden van de ijskap valt er meer sneeuw dan er smelt, dit heet het accumulatiegebied. Het gebied waar er meer sneeuw wegsmelt (of sublimeert) dan er valt, heet het ablatiegebied. Het ijs in de ijskap beweegt onder invloed van de zwaartekracht naar de rand van de ijskap. Indien de ijskap eindigt in zee, zullen er uiteindelijk stukken ijs afbreken en ijsbergen vormen en via dit proces verliest de ijskap dus ook massa. De som van alle processen is de massabalans en een ijskap groeit als deze massabalans positief is en krimpt als deze negatief is. Het image hierboven geeft een overzicht van deze processen voor de Groenlandse ijskap.

Onderstaande grafiek geeft een overzicht van de componenten van de massabalans van de ijskap op Groenland over de periode 1958 t/m 2015 (afkomstig uit Van den Broeke et al. 2016). De processen die bijdragen aan de massabalans van alleen het oppervlak is de oppervlakte massabalans, in het Engels aangeduid met SMB, de oranje lijn in de grafiek. Het afkalven van ijsbergen wordt in de grafiek aangeduid met de D van Discharge, de blauwe lijn. Een positieve waarde betekent hier meer afkalving, dus meer massaverlies. De totale massabalans (MB = SMB – D) is de rode lijn, vanaf 1998 tot en met 2015 is de MB niet meer positief geweest. Van den Broeke et al. geven aan dat 60% van het massaverlies vanaf 1991 veroorzaakt is door veranderingen in de SMB. Deze veranderingen zitten hem voornamelijk in een toename van de oppervlaktesmelt en het daaropvolgende wegstromen van het smeltwater.

Gebruikmakend van temperatuurdata, modellen en satellietdata (remote sensing, GRACE) hebben wetenschappers dus inzicht gekregen in het verloop van de massabalans van de Groenlandse ijskap. In het artikel van Van den Broeke et al. is men daarmee teruggaan tot 1958. Het recente smelten van de Groenlandse ijskap is uitzonderlijk over de geobserveerde periode van 1958 t/m 2015, maar hoe zit het dan in al die eeuwen hiervoor? Een vraag waar onlangs antwoord op is gekomen. In een recent Nature artikel, Trusel et al. 2018, geven onderzoekers inzicht in de hoeveelheid smelt op Groenland vanaf maar liefst 1650. Uiteraard zou ik bijna zeggen, zijn bij dit onderzoek ook mensen van de Universiteit van Utrecht betrokken, Brice Noël en de eerdergenoemde professor polaire meteorologie, Michiel van den Broeke. Het jaarlijkse smelten en weer aanvriezen kan afgeleid worden uit laagjes van ijskernen; smelten beïnvloedt namelijk de dichtheid van de laag. De volgende foto is een voorbeeld van een stuk van een ijskern (Trusel et al. 2018, Extended Fig. 1a), de donkere gedeelten komen overeen met perioden met meer smelt (hogere dichtheid).

De weggestroomde hoeveelheid smeltwater (runoff) is bepaald via analyses van vier ijskernen afkomstig van verschillende plekken van Groenland en wordt weergegeven via de blauwe lijn in de grafiek hieronder. De vorm van deze grafiek komt me wel heel erg bekend voor…
De gekleurde lijnen zijn modelberekeningen van het wegstromen van het smeltwater. De start van de opwarming in het Arctische gebied is weergegeven door middel van de donkerrode verticale balk en de grijze balk geeft de start van de toename van het wegstromen van het smeltwater weer. Dit wegstromen is nu 50% groter dan tijdens de pre-industriële periode en ongekend qua grootte in de periode vanaf 1650. In het artikel stelt men zelfs dat het waarschijnlijk is dat de huidige smelt ongekend groot in de laatste 7 millennia. In de Volkskrant vertelde Michiel van den Broeke dat de smelt van de Groenlandse ijskap van de laatste decennia niet toe te schrijven is aan natuurlijke variatie, maar het gevolg is van de door mensen teweeggebrachte klimaatverandering.

De oppervlakte smelt van Groenland hangt sterk samen met de temperatuur in de zomer zoals de grafiek hieronder laat zien. Helaas is de relatie niet lineair maar exponentieel. Dat betekent dat een bepaalde stijging in de temperatuur in de huidige tijd zal leiden tot meer wegstromen van smeltwater dan bij een vergelijkbare temperatuurstijging in het verleden. Het valt derhalve te verwachten dat de bijdrage van het smelten van de Groenlandse ijskap aan de zeespiegelstijging in de toekomst zal toenemen, daar de klimaatopwarming nog wel enige tijd door zal gaan.

Luke Trusel en collega’s hebben een website gemaakt waarop de resultaten van het onderzoek gepresenteerd worden:
http://greenlandmelt.pageflow.io/greenland-melting#179348
De video hieronder, afkomstig van deze website, geeft een uitleg over hun onderzoek en bevindingen.

Advertenties

26 Reacties op “Ongekende smelt van de Groenlandse ijskap

  1. Mooi beschreven Jos!
    Het gaat bij veranderingen om processen. Sommige gaan sneller, soms komt er een proces bij. Als dit gebeurt, na een hele lange tijd van stabiele omstandigheden, dan krijg je het model van een hockey stick. Het is het begin van een S-curve. En o wee als het samenstel van processen deze curve volgt. De curve wordt steeds steiler en is onomkeerbaar binnen de relevante periode.

  2. Bart Vreeken

    Een opvallende titel boven dit stuk. Voor zover ik weet gaat het de afgelopen twee jaar juist goed met de Groenlandse ijskap. Twee jaar achter elkaar is de Surfase Mass Balance (of – Budget) geëindigd op ruim + 500 Gt.
    Naar verwachting is dat ongeveer gelijk aan (of zelfs iets meer dan) de afkalving van het ijs langs de randen van Groenland. Dat was heel lang niet meer gebeurd. Helaas weten we nog niet hoe de totale balans uit is gevallen, doordat de GRACE satellieten er in de zomer van 2017 mee op zijn gehouden. De opvolgers, GRACE-FollowOn zijn pas een jaar later in bedrijf gekomen en zijn voor zover ik weet nog niet helemaal operationeel. En dan moet alles nog met elkaar gekalibreerd worden.

    http://sciencenordic.com/how-greenland-ice-sheet-fared-2018

    Het blogstuk is gebaseerd op een artikel in de Volkskrant met een zelfde titel. En dat is weer een evaluatie van de afsmelt van Groenland in de laatste tientallen jaren. Die was dus veel groter dan in het verleden. Met de laatste twee gunstiger jaren er bij gaat het iets minder steil naar beneden. Maar het zullen wel uitzonderingen zijn. Het koude weer op Groenland in de zomer van 2018 hing samen met het warme weer in Europa. En dat kwam weer door een langdurige blokkade van de druksystemen, een zeldzame situatie.

  3. @Bart Vreeken

    “Een opvallende titel boven dit stuk.”

    De titel is gebaseerd op de inhoud van het artikel van Trusel, waarin men de smelt op Groenland “exceptional” noemt in de afgelopen 350 jaar. Op de website gebruiken ze het woord “unparalleled”. Nou, dan lijkt me “ongekend” een juiste weergave.

    “Voor zover ik weet gaat het de afgelopen twee jaar juist goed met de Groenlandse ijskap.”

    Je doelt hier waarschijnlijk op de SMB plaatjes van de DMI site. De variatie in SMB is nogal groot zoals je kunt zien in de grafiek uit Van den Broeke et al. 2016 in het blogstuk en dat kan inderdaad dus ook wel eens “goed” uitpakken. Voor de totale massabalans telt de afkalving echter ook (MB = SMB – D) en die wordt voor 1991-2015 geschat op gemiddeld 477 ± 51 Gt/jaar. Het zou dus kunnen dat de MB over 2016-2017 weer dicht bij 0 komt, we hebben echter (nog?) geen data van de mate van afkalving.

    “De opvolgers, GRACE-FollowOn zijn pas een jaar later in bedrijf gekomen en zijn voor zover ik weet nog niet helemaal operationeel.”

    Zie: https://www.arctic.noaa.gov/Report-Card/Report-Card-2018/ArtMID/7878/ArticleID/781/Greenland-Ice-Sheet
    “The GRACE Follow On (GRACE-FO, https://gracefo.jpl.nasa.gov/) mission was launched on 22 May 2018. Data acquired since its launch are currently under review for quality control.”

    “Het blogstuk is gebaseerd op een artikel in de Volkskrant met een zelfde titel. En dat is weer een evaluatie van de afsmelt van Groenland in de laatste tientallen jaren.”

    Het blogstuk is gebaseerd op de artikelen Van den Broeke et al. 2016 en Trusel et al. 2018. Dat laatste geeft een indruk van de smelt vanaf 1650. Het Volkskrant-artikel heeft een andere titel.
    Misschien helpt het als je het blogstuk ook leest voordat je er hier iets over neertypt.

    Met de laatste twee gunstiger jaren er bij gaat het iets minder steil naar beneden. Maar het zullen wel uitzonderingen zijn.

    Inderdaad, dat lijkt waarschijnlijk. De kans dat het warmer wordt neemt alsmaar toe en de laatste grafiek in het blogstuk laat zien dat de smelt meer dan lineair stijgt als de zomertemperatuur stijgt.

  4. Bart Vreeken

    @ Jos Hagelaars, ik viel vooral over de titel, omdat die in tegenspraak is met de actualiteit van de laatste twee jaar. Pas halverwege het stuk wordt duidelijk wat de nieuwe informatie is.
    De onderzoeken van Van den Broeke en Trusel zijn zeker interessant, die zal ik nog eens beter gaan bekijken. Dank dat je hier aandacht aan besteedt.

    Wat GRACE en GRACE-FO betreft; ik verbaas me er wel over dat hier zo’n groot gat tussen gevallen is. Een overlap was veel beter geweest. De satellieten zijn van groot belang voor het monitoren van de hoeveelheid ijs en water op de continenten. Maar ik heb het ook niet gevolgd, misschien heeft GRACE-FO grote vertraging opgelopen.

  5. Beste Bart Vreeken,

    Het lijkt me onjuist om te vallen over de titel. Het is een regelrechte vertaling van ‘exceptional‘ uit de titel van de wetenschappelijke publicatie en het ‘unparalleled‘ op de bijbehorende website.

    Je refereert aan de DMI data van de laatste twee jaar. Echter:

    — er is soms verwarring als gevolg van de SMB (Surface Mass Balance) grafiekjes van DMI;
    – die geven alléén aan wat er bovenop de ijskap bijkomt, zonder het massaverlies door afkalven in zee;
    – totale massabalans MB = SMB – D en de afkalving D is nu nog niet bekend over de laatste twee jaar;
    – het is normaal dat de SMB positief is. Bovenop de ijskap komt er massa bij die door ‘calving’ weer verloren gaat.

    Verder is het nuttig om te beseffen dat de DMI data alleen een model betreft, een simulatie van de te verwachten massabalans bovenop de ijskap o.b.v. gemeten temperaturen en berekende neerslag.

    De hier besproken publicatie van Van den Broeke et al. gaat echter over metingen, net zoals Trusel 2018 (onder meer aan ijskernen).

  6. Het woord ‘ongekend’ in de titel van het blogstuk suggereert dat de smelt sneller gaat dan tot nu toe gedacht. Dat is niet zo. De conclusie van het artikel wijkt immers nauwelijks af van wat IPCC concludeerde in AR5 (2013).

    Voorts is het niet alleen de ‘klimaatopwarming’ die een rol speelt. Ook de neerslag van roet op sneeuw en ijs versterkt het smeltproces (diverse wetenschappelijke studies). Zo werd de grote uitschieter in de run-off mede veroorzaakt door roet als gevolg van (Canadese) bosbranden.

  7. @Bert Amesz

    Zie de voorlaatste figuur in het blogstuk, “Greenlance ice sheet meltware runoff”. De stijging aan het einde over een periode vanaf 1650 noemen de onderzoekers “exceptional”. De smelt gaat de laatste decennia dus veel en veel sneller dan in al die eeuwen daarvoor. De IPCC-grafiek is trouwens gebaseerd op het totale massaverlies.

    Ja, andere factoren spelen een rol. Trusel et al. schrijven er dit over:
    “Similar late-twentieth-century melt acceleration was found using records from an Antarctic Peninsula ice core, and attributed to a nonlinear response of melting to climate warming more broadly across Antarctica, owing largely to the melt–albedo positive feedback”.
    +
    “Additional factors, such as recent sea-ice losses, as well as regional and teleconnected general circulation changes, may also play a part in amplifying the melt response.”
    De belangrijkste factor van die ongekende smelt de afgelopen decennia is volgens de onderzoekers dus de melt-albedo positive feedback.

  8. Beste Bert Amesz,

    Het woord ‘ongekend’ geeft aan dat het massaverlies sneller plaatsvindt dan tenminste sinds 1650. Dat stond nog niet in IPCC AR5. Waarom zou het ook, dit onderzoek is uit 2018 en AR5 verscheen in 2013.

    Je zegt: “… mede veroorzaakt door roet als gevolg van (Canadese) bosbranden.

    Dat hangt ook samen met de klimaatverandering: hogere temperaturen en meer droogte gedurende het ‘wildfire season’ op het Noord-Amerikaanse continent, een seizoen dat langer gaat duren.

    Daarnaast dragen de hogere temperaturen op de ijskap bij aan de ‘algenbloei’ daar, wat eveneens de ijskap donkerder maakt. Scientific American 2017:

  9. Zoals ik al opmerkte: de smelt in de afgelopen decennia is niet ‘ongekend’ omdat IPCC dat in 2013 reeds constateerde. De onderzoekers Trusel et al hebben het in de titel van hun publicatie dan ook gewoon over ‘nonlinear’. Dat niet-lineaire karakter blijkt ook uit het IPCC-plaatje dat ik liet zien. Het noemen van ‘ongekend’ in de titel van jullie blogstuk is dus nergens op gestoeld (behalve dan dat Trusel et al wat verder teruggaan in het verleden). Jullie stuk had aan kracht gewonnen als je het even geplaatst had in de context van IPCC-AR5. Wellicht hadden jullie een andere reden om het begrip ‘ongekend’ in de titel te gebruiken?

  10. Hans Custers

    Bert,

    Volgens mij haal je de betekenis van twee woorden door elkaar: “ongekend” en “onbekend”. Met “ongekend” wordt hier overduidelijk bedoeld: van een omvang die niet eerder is voorgekomen. En dat is een heel normaal gebruik van dat woord.

  11. @Bert Amesz

    In de abstract van Trusel et al. schrijft men:
    “Here we present the first continuous, multi-century and observationally constrained record of GrIS surface melt intensity and runoff, revealing that the magnitude of recent GrIS melting is exceptional over at least the last 350 years.”

    Er staat toch echt exceptional. Op hun website gebruiken ze het woord “unparalleled”. In het IPCC grafiekje gaat men terug tot 1992. Hier weet men dus niet of de smelt van 1992-2012 ongekend is over een veel langere periode. Trusel et al. laten duidelijk zien dat dat wel degelijk het geval is.

    In mijn Van Dale (veertiende uitgave) staat:
    Ongekend (2) = zodanig als tot dusverre niet voorkwam
    Nou dat de smelt van de laatste decennia tot dusverre (=sinds 1650) niet voorkwam moge duidelijk zijn als je de voorlaatste grafiek kijkt.

  12. Jos,
    is er ook iets bekend over de bijdrage van de Groenlandse ijskapsmelt aan de dynamiek van het klimaat? Klimatologisch gezien lijkt me dat relevanter en interessanter dan de kwestie van zeespiegelstijging.

  13. Goff,

    Ik weet niet precies wat je hier bedoelt.
    Er zijn twee aspecten die, buiten de zeespiegelstijging, volgens mij logischerwijs een rol op grotere schaal kunnen spelen; verandering van albedo en het smeltwater.

    Een lagere albedo betekent minder reflectie van zonlicht. Meer smelt zal het oppervlak van de ijskap wellicht iets kleiner maken. Dat effect op de albedo lijkt me heel klein. Smelt beïnvloedt de albedo van het oppervlak van de ijskap zelf. Meer daarover in:
    https://www.arctic.noaa.gov/Report-Card/Report-Card-2018/ArtMID/7878/ArticleID/781/Greenland-Ice-Sheet
    https://www.the-cryosphere.net/6/821/2012/tc-6-821-2012.html

    Een ander punt is het smeltwater dat vanaf Groenland in de oceaan stroomt. Hierdoor verandert het zoutgehalte van de oceaan en dat heeft zijn invloed op de warme golfstroom. Meer daarover kun je lezen in het volgende blogstuk van Hans:
    https://klimaatverandering.wordpress.com/2018/04/23/meer-aanwijzingen-voor-vertragende-circulatie-in-de-atlantische-oceaan/

  14. Jos,
    je antwoord (verandering van albedo en van oceanisch zoutgehalte) is helder. Wat betreft de zeespiegelstijging tgv de ijssmelt waarover ik het had: die stijging is maatschappelijk zeer relevant maar die stijging heeft op (de ontwikkeling van) het klimaat geen invloed.

  15. Semantics, Hans. ‘Ongekend’ valt in de categorie waar Lomborg op doelt in de Volkskrant.
    https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/bangmakerij-schaadt-het-klimaatdebat~b591736c/

  16. @Bert Amesz

    Ik vind het nu toch wel erg zielig worden.
    Ook in het Volkskrant verhaal valt het gebruik van “ongekend” overigens onder de Van Dale definitie:
    Ongekend (2) = zodanig als tot dusverre niet voorkwam
    Maar misschien ontken je dat deze definitie in de Van Dale staat?

  17. Bart Vreeken

    @Bert Amesz

    Een citaat van Lomborg, uit de door jou gegeven link:

    “Als we klimaatverandering succesvol tegemoet willen treden, moeten we luisteren naar William Nordhaus, de eerste klimaateconoom die de Nobelprijs heeft gewonnen. Hij toont aan dat een wereldwijd gecoördineerde, gematigde en stijgende CO2-belasting de temperatuur in bescheiden mate kan verlagen. Maar pogingen om de temperatuurstijging te beperken tot minder dan 2,5 graad Celsius, doet de kosten enorm toenemen.
    Het zorgvuldige werk van Nordhaus, dat laat zien dat 2,5 graad al bijna onmogelijk is, contrasteert met de opwinding over het veel moeilijker doel om de stijging van de temperatuur beneden 1,5 graad te houden.”

    Oeps. Ook volgens Lomborg mogen we erg blij zijn als we de opwarming tot 2,5 graden kunnen beperken. Wat is er op tegen om te benoemen welke gevolgen dat zal hebben, en welke gevolgen dat nu al heeft zoals de aangetoonde smelt van de Groenlandse ijskap.

  18. Bart Vreeken

    Een verwant onderwerp, de hoeveelheid zeeijs wereldwijd. Ik heb een plaatje gemaakt van het verloop van de totale hoeveelheid zeeijs, waarvan de dagelijkse hoeveelheid ook door Wipneus wordt weergegeven. Bron van de gegevens is de NSIDC (National Snow and Ice Data Centre). Aan de dagelijkse hoeveelheid heb ik het lopend gemiddelde van 1 jaar en van 5 jaar toegevoegd. Het resultaat is wel weer schrikken. We zijn een gestage, langzame achteruitgang, rond 2014/2015 een klein hobbeltje omhoog, en daarna een snelle achteruitgang. Het lopend 5-jarig gemiddelde van de ‘Sea Ice Area’ zit sinds kort op meer dan 1 miljoen km2 onder de normaal. Ongekend.

  19. Bart Vreeken

    Toevoeging: het lopend gemiddelde is niet-gecentreerd weergegeven.
    Hier een link naar de site van ‘Wipneus’:
    https://sites.google.com/site/arctischepinguin/home/global-sea-ice

  20. Interessant Bart.
    Ik heb al een tijdje niet naar de NSIDC data gekeken, heeft de dip van de laatste jaren te maken met de daling van de zee-ijs extent bij Antarctica?
    Deze vertoonde jarenlang een licht stijgende trend, maar de laaste paar jaar is dat veranderd.

  21. Bart Vreeken

    Ja, de recente achteruitgang komt voor een belangrijk deel van Antarctica. Het zou interessant zijn om de langjarige trend van Arctica, Antarctica en het totaal naast elkaar te zetten. Ik heb trouwens de ‘Area’ gebruikt en niet de ‘Extent’ omdat de ‘Area’ denk ik een beter beeld geeft van de totale ijsmassa. Maar heel veel maakt het niet uit.

  22. “Het zou interessant zijn om de langjarige trend van Arctica, Antarctica en het totaal naast elkaar te zetten.”

    Eens, dus dat heb ik maar even gedaan. Zie grafieken hieronder. Disclaimer: ik hoop dat ik me niet vergist heb met al die data.
    De onzekerheid in de slope heb ik berekend volgens de methode van Foster & Rahmstorf 2011.

    En inderdaad, vanaf 2016 is de SH-extent redelijk plotseling veranderd. Ik begrijp dat wind en stratificatie hier een grote rol spelen en gezien de redelijk drastische wijziging zou je verwachten dat de windpatronen gewijzigd zijn. Ik heb nog niet nagetrokken wat men daarover in de literatuur zegt, als daar al publicaties over zijn.

    Interessant is ook de toename in de variatie in het NH-extent vanaf circa 2007. Tamino heeft daar een paar stukken over, met een analyse van een artikel van Eisenman. In dat laatste artikel zegt Eisenman dat de geografische restrictie mogelijk een rol speelt bij deze toename in variatie.
    https://tamino.wordpress.com/2010/08/22/on-ice-with-a-twist/
    https://tamino.wordpress.com/2012/11/22/sea-ice-forecasts/
    https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1029/2010GL043741

  23. Bart Vreeken

    Dank, Jos. Het geeft toch weer een ander beeld. De doorgaande afname is op het NH, en op het ZH zien we een veel grotere slingering, met over de hele periode zelfs nog een netto toename.
    Nu kijken of de lage bedekking op het ZH een blijvend verschijnsel is of dat het zich herstelt.

  24. “De titel is gebaseerd op de inhoud van het artikel van Trusel, waarin men de smelt op Groenland “exceptional” noemt in de afgelopen 350 jaar. Op de website gebruiken ze het woord “unparalleled”. Nou, dan lijkt me “ongekend” een juiste weergave.”

    Dus waar het op die site in de goede context wordt gezet, wordt er hier een sensationele titel van gemaakt, waar in de rest van het artikel niet op wordt teruggekomen. Ongekend de laatste 350 jaar, wat dus niks met de betekenis van het woord ongekend opzichzelf, zoals in de titel, te maken heeft. Dat betekent namelijk nooit eerder, wat in de geschiedenis van de aarde wel ietsje langer is dan 350 jaar. Kortom de titel is helaas niet meer dan een soort clickbait.

  25. Bart Vreeken

    Volgens mij betekent ‘ongekend’ gewoon ‘niet bekend’. Uit de ons bekende gegevens (350 jaar) is zo’n snelle smelt alleen in de laatste decennia voorgekomen. In die zin klopt de titel dus goed.
    Het gaat dus over de laatste decennia, niet over de laatste 2 jaar want toen viel het toevallig weer mee. Dat kwam door bijzondere weersomstandigheden die we de komende jaren waarschijnlijk niet zullen zien.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s