Wie heeft er gelijk?

Over klimaatverandering doen de meest uiteenlopende verhalen de ronde. De ene krantenkop vraagt zich af: “Hoezo opwarming?” terwijl elders valt te lezen: “De mensheid stevent af op een klimaatcatastrofe”. Dat maakt het er niet makkelijker op om te achterhalen hoe het zit.

Hoe ga je om met een dergelijke stroom aan –vaak conflicterende- informatie? Hoe weet je wie er waarschijnlijk gelijk heeft, en wie er probeert je maar wat op de mouw te spelden? Een aantal tips.

– Door de bomen het bos zien. Vaak worden relatief kleine details aangevoerd alsof die het hele fundament van het klimaatonderzoek onderuit halen. Details zijn belangrijk in onderzoek, maar het totaalbeeld van een onderzoeksveld, zoals klimaatverandering, is meestal niet aan heftige schommelingen onderhevig. Bij het zien van een vogel in de lucht trek je ook niet meteen het bestaan van de zwaartekracht in twijfel.

– Denk in termen van risico en waarschijnlijkheid. Wetenschap biedt geen zekerheid, maar wel gradaties van waarschijnlijkheid. Daarnaar handelen is rationeel; wachten op absolute zekerheid is dat niet. Zeker niet als er potentieel negatieve gevolgen kleven aan het uitstellen van actie. Het is verstandig om vaart te minderen in een sneeuwstorm, ook al weet je niet zeker dat je in een ongeluk zou geraken. Wat zijn de gevolgen als we actie ondernemen om klimaatverandering tegen te gaan, en het blijkt minder erg dan voorspeld? Wat als we geen actie ondernemen en het blijkt erger dan voorspeld? Gelukkig zijn we gewend beslissingen te nemen in de afwezigheid van zekerheid.

– Consensus tussen experts is relevant. Als je een second opinion aanvraagt over je gezondheidsklachten, en die komt overeen met de oorspronkelijke diagnose, neemt je vertrouwen in de juistheid ervan waarschijnlijk toe. Stel nu dat je de interpretaties van duizenden medische professionals over de hele wereld bij elkaar haalt, en dat die tot globaal hetzelfde beeld convergeren. Dat is vergelijkbaar met hoe het IPCC tot haar conclusies komt.

– Wees op je hoede voor komplottheorieën. Hoewel het strikt genomen geen bewijs is, kun je de bestaande consensus alleen terzijde schuiven als zijnde irrelevant, als de professionals allemaal liegen of incompetent zijn.

– Expertise. Niet alle bronnen zijn even geloofwaardig; de deskundigheid speelt een belangrijke rol hierbij. Als je ziek bent ga je naar de dokter; bruggen laten we bouwen door ingenieurs. Het is niet onredelijk om klimaatwetenschappers meer te vertrouwen dan een dokter of een ingenieur als het klimaatverandering betreft. Natuurlijk is dit geen bewijs, maar er is wel een verschil in waarschijnlijkheid dat ze weten waar ze het over hebben.

– Motief. De geloofwaardigheid van een bron hangt ook mede af van de mogelijke motieven om maar één kant van de zaak te laten zien. Die motieven kunnen bijvoorbeeld van economische of politiek-ideologische aard zijn. Welke gevestigde belangen staan er op het spel? Hoe verleidelijk is het om vanuit een wereldbeeld waarin elk overheidsingrijpen wordt verafschuwd, de bewijsvoering geweld aan te doen, als die zou kunnen leiden tot een sterkere roep voor overheidsmaatregelen? En hoe verleidelijk is het om vanuit een wereldbeeld waarin problemen juist het best door de overheid kunnen worden opgelost, een nepprobleem te verzinnen om daartegen maatregelen te verlangen? Is er een gebrek aan potentiële problemen dan, waar de overheid zich op zou kunnen storten? Ideologie kan een belangrijke drijfveer zijn, maar bekijk het wel met gezond verstand.

– Tijdsschalen. Klimaat is gedefinieerd als het gemiddelde weer over 30 jaar (de tijd dat de jaarlijkse variabiliteit ongeveer uitmiddelt). Weer en klimaat worden veelvuldig door elkaar gehaald in niet-wetenschappelijke media (aan beide kanten van het maatschappelijke debat).

Consistentie. Als iemand beweert dat het klimaat helemaal niet aan het veranderen is, en dat het bovendien aan de zon ligt, moet er een waarschuwingslampje gaan branden.

– Logica. Sommige veel gehoorde argumenten zijn logisch gezien niet correct, en er is geen specialistische kennis nodig om dat te doorzien. Zo wil het feit dat het klimaat in het verre verleden ook aan verandering onderhevig was helemaal niet zeggen dat menselijke activiteit er nu ook niets mee van doen heeft. Een pyromaan kan zichzelf ook niet zomaar vrij pleiten door te wijzen op het feit dat bosbranden altijd al van nature hebben plaatsgevonden.

Vanzelfsprekend is deze lijst niet compleet. Idealiter bestudeer je kritisch alle argumenten voor en tegen een bepaalde positie, maar daartoe ontbreekt vaak de nodige tijd of achtergrondkennis. Geen van de tips hierboven vormt een sluitend bewijs voor of tegen door de mens veroorzaakte klimaatverandering. Maar door meerdere aanwijzingen te volgen kan wel het kaf van het koren gescheiden worden in de veelheid aan informatie over een complex onderwerp zoals klimaatverandering of gezondheid.

(English translation here. Dit artikel is als column verschenen in Milieufocus)

Advertenties

5 Reacties op “Wie heeft er gelijk?

  1. Beste Lieuwe
    Dat in Nederland een Kamermeerderheid pleit voor het sluiten van kolencentrales is heel slecht nieuws. Dat betekent dat er duur geïnvesteerd geld wordt weggegooid en dat de energieprijs flink omhoog gaat. Daardoor zullen industrieën duurder produceren dus slechter concurreren . Er wordt dan minder belasting geïnd en dus is er geen geld meer om alles milieuvriendelijker te maken en ook geen geld meer voor ontwikkelingssamenwerking.
    De nieuwe kolencentrales zijn uiterst milieuvriendelijk. Zij stoten geen giftige gassen uit. Wel stoten zij CO2 uit, maar dat is vrij eenvoudig te compenseren. Als de Tweede Kamer zich nu daar eens mee ging bemoeien, dan wordt binnen acht jaar de elektriciteit energie-neutraal geproduceerd.
    Stichting Barbarugo is al drie jaar bezig door aanplant van bamboe in de uitgestrekte lege savannes van Ghana vooruit te lopen op beslissingen van mensen die het voor het zeggen hebben. Bamboe bindt 62 ton CO2 per hectare, 50 jaar lang. Met een stuk grond van tweemaal de Veluwe kan een moderne kolencentrale energie-neutraal produceren. Er is land genoeg om al het in Nederland industrieel gevormde CO2 te compenseren. Maar u moet wel willen.

    Ruud Goedknegt

  2. pier bikkers

    Interessant stuk!

    @Ruud Goedknegt
    En na die 50 jaar dan? Het is onzin dat je uitstoot kan compenseren door bos aan te planten. Alleen door het bos vervolgens te kappen en de bomen/bamboe in een omgeving te leggen waarin de koolstof nooit meer vergaat (bv diep onder de grond of in een zuur moeras of de permafrost ergens op de toendra) zou dat in theorie kunnen, maar waarom zou je dat doen? Dan creëer je gewoon de nieuwe steenkool voor de verre verre toekomst. Gesteld dat het idee van een catastrofale door mensen veroorzaakte klimaatverandering helemaal waar is en wij er ook daadwerkelijk wat tegen willen doen, kun je er eigenlijk maar één ding tegen doen en dat is minder fossiele koolstof de lucht in pompen.

    Dit lijkt me sowieso een goed idee omdat het zonde is alle fossiele koolstof op te maken. Kunststoffen, verven, smeermiddelen etc etc, lijken mij allemaal zinvollere en duurzamere toepassingen voor fossiele koolstoffen dan ze simpelweg te verbranden. Ook als mensen zich aangepast hebben aan dat iets warmere klimaat en de huidige hysterische angst voor verandering voorbij is, bv over 50 jaar, zullen mensen nog steeds nut vinden in alle prachtige en ingewikkelde koolstofverbindingen die je in aardolie en steenkool aantreft.

    Pier

  3. Beste Pier,

    Er is in Afrika een enorme behoefte aan bouwmateriaal. Dus hout of bamboe gaat heus niet diep de grond in.
    En over 50 jaar hebben we toch geen kolencentrales meer. Althans we hopen dat de techniek betere energiebronnen heeft ontwikkeld. Voor nu is bamboe echt een uitkomst. Het is het begin van een beetje welvaart in de armste gebieden. Er is zoveel onbebouwde grond waar bamboe geteeld kan worden. Samen met de beperkingen van Parijs kunnen we heus beneden de 1,5% komen. We moeten niet doemdenken, maar gewoon aan de slag gaan. Doe mee met stichting Barbarugo !

  4. goede handleiding! Scepsis (en de hierboven genoemde principes) lijken me een essentieel onderdeel voor het onderwijs vandaag de dag.

  5. Wat de “mensen”ook zeggen,als je honderden vierkante kilometers kale savannes omtovert in een groen paradijs, dan weet je dat je goed bezig bent. Het siert u, beste lezer, ons hierin financieel te steunen. tiny.cc/bamboe. Stichting Barbarugo

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s