Ja, de mens is verantwoordelijk voor de opwarming van de aarde

Eerder verschenen op RTLZ, in antwoord Roderick Veelo en Marijn Poels:

We horen het vaak: de meeste klimaatwetenschappers zijn het erover eens dat de aarde opwarmt door toedoen van de mens. Dit is keer op keer aangetoond op basis van literatuuranalyses en enquêtes, en de mate van consensus ligt steevast tussen de 90% en de 100%. Maar hoe weten we nu of die wetenschappers het wel bij het juiste eind hebben?

Een aantal conclusies van de klimaatwetenschap is zo goed als zeker. Zo is al in de 19de eeuw aangetoond dat gassen zoals CO2 infraroodstraling absorberen, en daardoor het warmteverlies van de aarde temperen. Dit is inmiddels middelbare school natuurkunde. Ook weten we dat de toename van de CO2-concentratie in de atmosfeer komt door het verbranden van fossiele brandstoffen. De koolstof in de CO2 heeft namelijk een fossiele vingerafdruk, die ondubbelzinnig de afkomst verraadt. Meer CO2 betekent dus een dikkere deken van CO2 om de aarde heen, die daardoor wel moet opwarmen.

Maar het klimaat is toch altijd al veranderd, lang voordat de mens op het toneel verscheen? Jazeker. En de studie daarvan, paleoklimatologie, laat zien dat CO2 vaak een sleutelrol vervulde bij die klimaatveranderingen in het verre verleden. Modellen, gebaseerd op natuurkundige kennis van het klimaatsysteem, kunnen de recente opwarming goed verklaren, maar alleen als daarbij ook de menselijke invloeden zoals emissies van broeikasgassen en aerosolen (fijn stof) worden meegenomen.

Oftewel, meerdere bewijslijnen bevestigen de conclusie dat menselijk handelen de belangrijkste oorzaak is van de huidige opwarming. Zou het kunnen dat al die wetenschappers het faliekant mis hebben? Dat kun je natuurlijk nooit uitsluiten, maar voor een dergelijke boude stelling heb je dan wel heel sterke bewijzen nodig (‘extraordinary claims require extraordinary evidence’). En dat ontbreekt steevast aan dit soort claims.

Zo heeft Roderick Veelo het in zijn opiniestuk van 19 oktober over een “opgelegde eensgezindheid zonder tegenspraak”. Ik denk dat de heer Veelo nooit een wetenschappelijke conferentie heeft bijgewoond, want ik kan hem vertellen dat wetenschappers niets liever doen dan elkaar tegenspreken en corrigeren. Eensgezindheid  is vaak ver te zoeken. Geen wonder, want wetenschappelijke roem krijg je niet door je collega’s braaf na te praten; je moet met nieuwe inzichten komen! Over de grote lijn echter, zoals hierboven kort beschreven, zijn vrijwel alle klimaatwetenschappers het wel eens. Net zoals de meeste theoretisch fysici het eens zijn over Einstein’s theorieën. Dat ze om de haverklap een e-mail krijgen van iemand die meent het ultieme bewijs te hebben dat Einstein er helemaal naast zat zal hooguit tot een lach of wat irritatie leiden, maar zal hun inzichten meestal niet beïnvloeden.

Ook bij de klimaatwetenschap heb je mensen die zonder enige bewijsvoering stellen dat bovenstaande conclusies over CO2 en klimaat helemaal niet kloppen. Vaak gaat het dan om claims die door de wetenschap allang zijn onderzocht en weerlegd. Zo beweert Piers Corbyn bijvoorbeeld dat de CO2 uit de oceanen komt; niet van fossiele brandstoffen. Echter, de CO2-concentratie in de oceanen neemt niet af, wat je dan zou verwachten, maar toe. Corbyn’s ideeën hierover zijn dus in strijd met de waarnemingen.

Dat weerhoudt documentairemaker Marijn Poels er niet van om hem uitgebreid aan het woord te laten in zijn documentaire “the uncertainty has settled”. Poels noemt Corbyn’s ideeën “genuanceerd”, terwijl het gewoon indruist tegen de wet van behoud van massa. Een uitgebreide kritiek op de documentaire vindt u op ons klimaatblog.

In een radiodebat tussen mij en Poels zei hij: “Of meneer Corbyn heeft gelijk, of meneer Verheggen, daar ga ik niet over; ik ben geen wetenschapper.” Poels vindt dat hij als journalist niet hoeft uit te zoeken wie er onzin kletst en wie niet: “ik heb geen verantwoordelijkheid”. Dat vind ik een betreurenswaardige houding voor een documentairemaker, wat toch meestal onder het genre ‘non-fictie’ wordt geschaard.

Poels en Veelo hebben zelf in hun stukken geen inhoudelijke kritiek op de wetenschap; ze bedienen zich hoofdzakelijk van retoriek en vage beschuldigingen. Dat is een bekend patroon: als je de wetenschappelijke conclusies naast je neer wilt leggen, maar je hebt geen solide inhoudelijke argumenten, dan biedt een complottheorie uitkomst om te verklaren waarom al die wetenschappers er toch van die rare denkbeelden op na houden. Een andere verklaring voor de brede wetenschappelijke consensus zou natuurlijk kunnen zijn dat de diverse bewijslijnen nu eenmaal heel sterk en consistent een bepaalde richting op wijzen: de aarde warmt op en dat komt door ons.

Naschrift:

Stephan Okhuijsen had eveneens een stevige repliek op Veelo op de blog Sargasso, maar benaderde het vanuit een heel andere invalshoek. Waar ik in bovenstaand stuk vooral benadruk wat we nu eigenlijk weten en hoe we dat weten, gaat Stephan vooral in op de achterliggende retoriek van Veelo. Hij schuwt het daarbij niet om zijn frustraties over Veelo’s gemakzuchtige manier van redeneren te uiten:

Dat de columnist toch de uitspraak “97 procent van de wetenschappers kan er naast zitten” doet, laat alleen maar zien dat hij zichzelf geen tijd gegund heeft om te bepalen hoe die wetenschap er dan uit ziet en waardoor het komt dat er zo’n grote consensus is. Dat is geen opgelegd verhaal, dat is het resultaat van heel veel heel serieus wetenschappelijk werk. Zeggen dat al die verschillende wetenschappers met al die verschillende visies in inzichten er simpelweg naast zitten, is eigenlijk een schoffering van de wetenschap.

(…)

Hij slingert de wereld in dat ergens naar geluisterd moet worden, zonder zelf goed uitgezocht te hebben of daar niet allang naar geluisterd is. Dan had hij namelijk geweten dat er weinig in de documentaire [van Marijn Poels – BV] zit dat stand houdt in het moderne wetenschappelijke debat. En dat de documentairemaker dit ook had kunnen weten. Dat het te makkelijk is om te zeggen dat hij de andere kant ook een stem wilde geven. Daarmee geeft hij feitelijk aan dat willekeurig welke mening net zo zwaar telt als serieus wetenschappelijk onderzoek.

Roderick Veelo heeft inmiddels op RTLZ (waar hij vaste columnist is) op mij en Okhuijsen gereageerd, zonder echter in te gaan op de vele argumenten die wij beiden aandragen.

Veelo roemt de algehele twijfel, maar vergeet dat je voor twijfel ook redenen nodig hebt. Die geeft hij niet. Integendeel, hij zegt: “Juist als iedereen het met elkaar eens is, verdienen eigenwijze twijfelaars extra aandacht.” Dat is een vrij bizarre uitspraak, want het impliceert dat hoe zekerder de wetenschap ergens over is  (we hebben het tenslotte over consensus in de wetenschap), hoe meer aandacht we aan mensen moeten geven die aan de wetenschappelijke conclusies twijfelen. Twijfelen of roken wel ongezond is? Platte aarde? Nou, dat verdient een podium in onze nationale media!

Advertenties

19 Reacties op “Ja, de mens is verantwoordelijk voor de opwarming van de aarde

  1. Gewoon elke keer als Veelo een wetenschappelijk feit aanhaalt hem Twitteren met de vraag “waar is nu je extra aandacht voor degenen die hier aan twijfelen”?

    Probleem is natuurlijk wel dat Veelo niet zo vaak wetenschappelijke feiten aanhaalt. Daar hebben politicologen (want dat is hij in feite, hij is geen journalist) het niet zo op.

  2. @Marco,
    Misschien bedoel je politici. Politicologen zijn wetenschappers die de politiek bestuderen. Zo probeert men wel degelijk uit te zoeken of er iets rationeels steekt achter het gedrag van kiezers en gekozenen. Maar schoenmakers dienen bij hun leest te blijven. Een goed politicoloog heeft niet noodzakelijkerwijs ook verstand van klimaatverandering.

  3. Pingback: Wereldtemperatuur | Update september 2017 - Sargasso

  4. Ik bedoelde politicologen, en chargeerde daarmee bewust.

  5. zat of zit Veelo niet bij TPO? In dat geval weet je genoeg. Volgens mij kwam van hem het ‘mission statement’ voor de Nl-journalistiek. Het kwam erop neer dat een journalist op zoek moest naar de waarheid, maar bij Veelo lag het accent op ‘onaangename’ waarheid, en niet dè waarheid. Dwarsliggen en onruststoken als principe, en zeker geen politicologie. Ik kan het fout hebben.

  6. Wellicht ten overvloede het volgende.

    De ‘97%-consensus’ heeft uitsluitend betrekking op de uitspraak dat “de mens bijdraagt aan de opwarming van de aarde”.

    Waar de ‘97%-consensus’ nadrukkelijk GEEN betrekking op heeft, is:
    – de eventuele gevolgen van de (toekomstige) opwarming;
    – de ernst c.q. het gevaar daarvan;
    – de noodzaak van klimaatbeleid om de eventuele gevolgen te beperken.

    Het plaatsen van kritische kanttekeningen bij bovengenoemde punten mag derhalve niet gepareerd worden door te zwaaien met de ‘97%-consensus’ (of met de vergelijking met ‘roken’ en ‘platte aarde’).

  7. Hans Custers

    Bert,

    Het lijkt me duidelijk dat het onmogelijk is om de mate van consensus over al dat soort stellingen te onderzoeken. Dat lijkt me ook niet zo zinvol.

    Dat neemt allemaal niet weg dat uit de wetenschappelijke literatuur overduidelijk blijkt dat opwarming van meer dan 2°C, of zelfs 1,5°C aanzienlijke risico’s met zich meebrengt.

    De vraag of we die risico’s accepteren is niet aan de wetenschap maar aan de maatschappij. Die zal dus moeten beslissen over de noodzaak van klimaatbeleid.

  8. heb ik uit de Volkskrant van zaterdag goed begrepen dat t allemaal wat minder dramatisch kan worden ingezien vlgs t ippc ivm verschil metingen en modellen?…mvg…bart..

  9. Hans Custers

    Bart,

    Een van de onderzoeken die in dat Volksrkant-artikel worden genoemd hebben we hier besproken: Is de opwarming van de aarde nog te beperken tot 1,5°C?.

    Er wordt nog een ander onderzoek genoemd, zonder dat ergens duidelijk wordt wel onderzoek dat precies is. Wat wel duidelijk is, is dat die Volkskrant-journalist enkele dingen niet helemaal begrijpt. Hij gooit bijvoorbeeld de model-invoer en de onvoorspelbaarheid van interne variabiliteit op één hoop met de kwaliteit van de modellen. Dat is onterecht, omdat hij daarmee suggereert dat modellen tekortschieten, terwijl het om onderwerpen gaat waar die modellen helemaal niet voor zijn gemaakt, en waarvan nooit iemand heeft beweerd dat ze het zouden kunnen voorspellen.

    Bij model-invoer gaat het om zaken als; zonne-activiteit, vulkanische aerosol-emissies en menselijke emissies van broeikasgassen en aerosolen. Dat zijn “external forcings”: de invloed ervan op het klimaat kan berekend worden door modellen, maar zelf worden ze niet door de modellen voorspeld. Als die “external forcings” wat anders uitvallen dan vooraf werd verwacht zullen de modelresultaten ook wat anders uitvallen dan wat er in realiteit gebeurt. Maar dat is geen fout van de modellen.

    Interne variabiliteit (zoals El Niño’s en La Niña’s) wordt door veel modellen wel behoorlijk goed gesimuleerd, maar de precieze timing is onvoorspelbaar. Ook daardoor kunnen modelresultaten op relatief korte termijn wat afwijken van de realiteit, zonder dat dat betekent dat modellen tekortschieten.

    Wat er in elk geval over te zeggen is: alles wat in dat artikel in De Volkskrant wordt besproken valt volledig binnen de bekende onzekerheidsmarges die de wetenschap hanteert. En een onderzoek dat in één klap een stuk van de boven- of de onderkant van die onzekerheidsmarges af haalt is er bij mijn weten niet.

  10. bedankt voor je uitleg hans….mvg…bart.

  11. Wellicht niet helemaal op de goede plek, maar ik ben nieuw hier.
    Wat mij opvalt is dat er door vrijwel iedereen maar wat nageroepen wordt . Dat versterkt zichzelf als het eenmaal een kritische massa heeft overschreden. Wat ik niet vaak zie is rekensommen. Zo vroeg ik me af hoeveel CO2 alle auto’s ter wereld per jaar uitstoten als percentage van de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer. Eerste gok? 10 %? 20% Verdubbeling CO2 in 5 jaar?

    Komtie.
    Alle uitstoot van alle auto’s is te berekenen, we weten het aantal auto’s, het aantal gereden km/jaar (ordegrootte) en uitstoot CO2 per km (ordegrootte. )
    De uitkomst is in kg/jaar.
    Dan de vraag : hoeveel kg CO2 zit er in de atmosfeer? Percentage CO2 = 0,04%, dus afgeleide vraag, hoeveel massa heeft de atmosfeer?

    Daar gaatie.
    Aantal auto’s ca 1 miljard = 1 x 10^9
    Aantal km/jaar = ca 20.000 = 20 x 10^3
    Uitstoot: ca 0,1 kg CO2 / km
    Uitstoot dus: 1 x 10^9 x 20 x 10^3 x 0,1 = 2 x 10^12 kg CO2 / jaar.

    ( Bij vermenigvuldiging van machten tel je de machten op….)

    Nu:
    Hoeveel weegt de dampkring? Op elke vierkante cm staat een kolom lucht die 1 kg weegt. = 1 atmosfeer. Hoeveel vierkante cm is de aarde groot?
    Oppervlakte aarde = 500.100.000 km2 ( wiki) afgerond: 5 x 10^8 km2.
    1 km2 = 10^10 cm2.
    Oppervlakte in cm: 5 x 10^18 cm2. De atmosfeer weegt dus 5 x 10^18 kg.
    Aandeeedl CO2 = 0,04 % = 400 ppm = 400 x 10^-6 = 4 x 10^-4
    Massa CO2 dus: 5 x 10^18 x 4 x 10^-4 = 2 x 10^15 kg CO2.

    Conclusie: de totale uitstoot CO2 van alle auto’s ter wereld bedraagt 0,1% van de totale hoeveelheid CO2 in de atmosfeer.
    ( 2 x 10^15 kg CO2, uitstoot 2 x 10^12 kg CO2/jaar, er zit een factor 1000 tussen. )

    Ik zeg: alle discussie over de vervuilende auto is pure onzin, dat is, op CO2 gebied, ik heb het niet over roet en fijnstof.

  12. Beste Rob,
    Voor reacties die buiten het onderwerp van het blogstuk vallen kun je terecht bij de meest recente open discussie. Zie daar mijn antwoord op je berekening:
    https://klimaatverandering.wordpress.com/2018/01/01/open-discussie-winter-2018/#comment-23237

  13. Hans Engelsman

    Hallo een vraag aan de mensen die het weten. Ik heb vorig jaar een publicatie gelezen dat wij mensen als we nu dus nu niet veranderen er geen mensheid meer is over 150 jaar. Waarom horen wij dit niet en kan de publicatie ook nergens meer terug vinden. Hoop dat iemand weet welke publicatie ik bedoel want ik ben de naam van de goede man vergeten. Wat ik nog weet is dat hij vooraanstaand onderzoek naar de ozon laag heeft gedaan. Vriendelijke groet Hans

  14. Hans, wellicht is dat James Lovelock, die van ‘Gaia’.Die beschreef de aarde ooit als een soort organisme, dat zijn constante klimaat in stans hield via allerlei cycli. De laatste tijd echter is hij somber, omdat hij ziet dat de huidige mens tal van cycli compleet overhoop gooit. De C-cyclus (die van de CO2) is er één van. Dat kan volgens hem uitdraaien op een klimaat, zoals in het Pangée, véél warmer dan nu, met wat resten beschaving op Groenland en Siberie.
    Er zijn ook klimaatkundigen, die het niet onwaarschijnlijk achten, dat de mensheid nog zo’n twee generaties te gaan heeft, zoveel zaken komen erop af en kunnen volledig mis gaan.
    Er is echter ook bewustwording gaande, dus het is nog niet gespeeld. Wellicht komen straks dertien (of dertig?) wijzen, volgens een oud joods verhaal, die ons gaan zeggen hoe het moet.

  15. Hans Custers

    Hans,

    Ik heb diep in mijn geheugen zitten graven, maar tot nu toe zonder resultaat. (Dat wil zeggen, de naam van Stephen Hawking komt steeds naar boven omdat die vorige jaar uitspraken van die strekking heeft gedaan, maar die voldoet niet aan de rest van je beschrijving.)

    Zou het Paul Crutzen kunnen zijn? Die doet wel eens gepeperde uitspraken, meen ik, maar deze heb ik niet van hem gezien of gehoord.

  16. Hans,

    Aan dergelijke voorspellingen zou ik niet veel waarde hechten. Guy McPherson is een vaak aangehaalde ecoloog die dergelijke dingen vaak roept (al heeft hij het dan over decennia, niet eeuwen). Hij is echter totaal niet geloofwaardig, zie bijv http://planet3.org/2014/03/13/mcphersons-evidence-that-doom-doom-doom/ en http://hot-topic.co.nz/guy-mcpherson-and-the-end-of-humanity-not/.

  17. Beste Hans Engelsman,

    Ik heb vorig jaar een publicatie gelezen dat wij mensen als we nu dus nu niet veranderen er geen mensheid meer is over 150 jaar.

    Werkelijk? Ondanks de ernst van het onderwerp klimaatverandering, zou ik dat met een grote schep zout nemen. Het lijkt me heel onwaarschijnlijk dat de mens – of de menselijke maatschappij – er niet meer zou zijn over 150 jaar vanwege klimaatverandering en/of door ecologische crises.

    Wat me waarschijnlijker lijkt: dat we de komende 150 jaar wel in toenemende mate met problemen, menselijk leed, migraties en ook ecologische problematiek geconfronteerd gaan worden als gevolg van de klimaatverandering – des te méér naarmate we minder aan emissiereductie en aan adaptatie doen.

    Het zal m.i. niet tot een (geheel) verdwijnen van mens of maatschappij leiden.

    Heb je ergens de bron van die ‘publicatie’? Weet je misschien nog een naam?

    Wat ik nog weet is dat hij vooraanstaand onderzoek naar de ozon laag heeft gedaan.

    Dat klinkt inderdaad als Paul Crutzen (Nederlandse Nobelprijswinnaar Chemie), maar bij mijn weten is hij echt niet zó stellig als je hierboven aangeeft.

  18. Gwynne Dyer heeft aan een aantal klimatologen de vraag gesteld, of het mogelijk was dat het ‘Pangée-scenerio, door Lovelock beschreven, werkelijkheid kon worden, waarop het merendeel die mogelijkheid niet excessief overdreven vond; uit ‘Comment tout peut s’effondrer’, Servigne/Stevens.

  19. Paul Crutzen is overigens de onderzoeker die, naar men zegt, de term ‘Anthropocene’ heeft uitgevonden voor de huidige periode. Citaat uit het boek van Bonneuil & Fressoz:

    In February 2000, a conference of the International Geosphere-Biosphere Programme held in Cuernavaca, Mexico, hosted a heated discussion about the age and intensity of human impacts on the planet. Paul Crutzen, an atmospheric chemist and Nobel Prize winner for his work on the ozone layer, stood up and exclaimed: ‘No! We’re no longer in the Holocene but in the Anthropocene!’ This was the birth of a new word, and above all of a new geological epoch. Two years later, in an article in the scientific periodical Nature, Crutzen developed his assertion further: the stratigraphic scale had to be supplemented by a new age, to signal that mankind had become a force of telluric amplitude. After the Pleistocene, which opened the Quaternary 2.5 million years back, and the Holocene, which began 11,500 years ago, ‘It seems appropriate to assign the term “Anthropocene” to the present, in many ways human-dominated, geological epoch.’

    The Nobel laureate proposed a starting date for this new era of 1784, the year that James Watt patented the steam engine, symbolic of the start of the industrial revolution and the ‘carbonification’ of our atmosphere by the burning of coal extracted from the lithosphere.

    In tegenstelling tot het Holoceen (de laatste 11500 jaar), is het Antropoceen de afgelopen ca. 150 jaar waarin de mens tot de voornaamste omgevingsfactor is geworden:

    https://en.wikipedia.org/wiki/Anthropocene

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s