Klimaatoptimisten

Tegenwoordig kom je het woord klimaatoptimist weer vaak tegen. Klinkt goed en wie wil er nu niet altijd bij de optimisten geschaard worden, ook als het over het klimaatverandering gaat? Het glas is altijd halfvol in plaats van half leeg en door de menselijke inventiviteit kunnen we half volle glazen in de toekomst vast weer voller maken. De wereld is maakbaar en de klimaattoekomst ziet er geweldig uit! Als je met een gezonde dosis realisme naar klimaatverandering kijkt, zoals ik toch meen te moeten doen, word je vaak een ‘alarmist’ genoemd. Dat zijn dus niet meer dan sombere pessimisten met apocalyptische verhaaltjes en die horen zeker niet tot de selecte groep rozebrillendragers die een glorieus klimaatutopia op hun netvlies hebben staan.

Iemand die zichzelf klimaatoptimist noemt is opiniemaakster Marianne Zwagerman, die onlangs bij WNL op tv en bij WNL en KRO-NCRV op Radio 1  ruim baan heeft gekregen om zich over het klimaat te mogen uitlaten. Zoals ze zelf twittert in al haar bescheidenheid: “Wat is de echte waarheid over het klimaat? Ik vertel het hier bij #wnl #terugkijktip #klimaatoptimist”.
Nou dan raak je benieuwd. Ik maar artikelen lezen en IPCC rapporten proberen te begrijpen in de eindeloos lijkende zoektocht naar het hoe en waarom van de klimaatverandering, terwijl ik de ‘waarheid’ gewoon bij WNL op Zondag had kunnen horen van Marianne Zwagerman!

Na het kijken en luisteren naar Zwagerman in WNL op Zondag, een radio-optreden en WNL Opiniemakers (dinsdag 18-4-2017), zijn er volgens mij echter helemaal geen waarheden over het klimaat uit de doeken gedaan. Zwagerman laat in het programma WNL Opiniemakers zien dat er kansen liggen bij de energietransitie en zet vraagtekens bij het klimaatbeleid, het besteden van overheidsgeld voor de energietransitie en andere klimaatgerelateerde subsidies. Daar is niets mis mee; het is zelfs een noodzakelijke discussie om te voeren: hoe zetten we onze beperkte middelen zo doelmatig mogelijk in om de gevolgen van klimaatverandering te bestrijden en toekomstige klimaatverandering in te perken. Vooral in haar optreden bij WNL op Zondag werden er echter allerlei klimaatmythes gebezigd die wetenschappelijk gezien nergens op slaan. Bij WNL Opiniemakers werd de hulp ingeroepen van journalist en klimaatscepticus Marcel Crok, die zich inmiddels ook profileert als klimaatoptimist en met de bekende het-valt-allemaal-mee riedeltjes aan kwam zetten. Zucht, waarom heeft Zwagerman geen wetenschappers geïnterviewd voor een meer genuanceerd beeld?

Hieronder enkele klimaatwetenschappelijke punten uit het betoog van Zwagerman en Crok zoals ik die op heb getekend van tv en radio voorzien van wat commentaar.

  • Zwagerman: “Je kunt in deze discussie twee afslagen nemen. Of je bent er van overtuigd dit komt door menselijk handelen dus dat menselijk handelen moet veranderen. Of je bent er van overtuigd dat misschien ijstijden en warme tijden op aarde van alle tijden zijn en dan zou je dat geld kunnen stoppen in het bestrijden van de gevolgen.“

Dit is gewoon onzin, er zijn geen twee ‘afslagen’. Het klimaat op aarde verandert niet spontaan maar deze veranderingen hebben een oorzaak. Dat volgt uit basale natuurwetenschap, zoals de wet van behoud van energie. De ijstijden worden getriggerd door wijzigingen in de baan van de aarde om de zon en de rotatie-as van de aarde en mede versterkt door stijgingen en dalingen in de broeikasgasconcentraties. Dat is ook de reden dat het verloop van de temperatuur op aarde en de CO2-concentratie tijdens de periode met de ijstijden zo’n hoge correlatie vertonen.

De tweede ‘afslag’ van Zwagerman impliceert dat broeikasgassen niets met de temperatuurverandering in het verleden (en dus in het heden) van doen hebben. Dat mag je dus simpelweg ontkenning van wetenschap noemen. Broeikasgassen bestaan, absorberen infraroodstraling en hebben daarom een invloed op de temperatuur op aarde. Nu wijzigen wij mensen de concentraties van de broeikasgassen in de atmosfeer en derhalve zijn wij mensen de grootste veroorzaker van de huidige klimaatverandering.

Zwagerman ziet ook iets essentieels over het hoofd: het tempo van de verandering. Als het klimaat in meerdere millennia enkele graden opwarmt of afkoelt kunnen mens en natuur zich daar waarschijnlijk behoorlijk goed aan aanpassen. Maar bij een tempo van meerdere graden in een eeuw wordt dat veel moeilijker.

  • Zwagerman: “Het is echt professionele zelfmoord als je als wetenschapper afwijkt van de lijn die uitgezet is door de politiek”

Waar dit op gebaseerd is, is nogal onduidelijk en ook volstrekte nonsens. Wetenschappers zijn zeker niet poeslief naar elkaar toe en al helemaal niet als men het (vaak op detailniveau) oneens is. De wetenschapper die een hypothese naar voren kan brengen die alle waarnemingen kan verklaren én waarbij die hypothese ook nog eens afwijkt van de huidige consensus is wetenschappelijk spekkoper. Die kan misschien zelfs naar Stockholm reizen in een smoking om daar een prestigieuze prijs op te halen. Ik kan me maar moeilijk voorstellen dat er een wetenschapper is die dat niet zou willen. Het simpele feit: wetenschappers die (publiekelijk) de menselijke invloed op het klimaat betwisten gaan keer op keer onderuit op de kwaliteit van hun argumenten. En kwaliteit van argumenten is nu net waar het in de wetenschap allemaal om draait. Politieke inmenging in onderzoek is er gelukkig nauwelijks, al is er een gevaarlijke tendens gaande waarin dat meer en meer voorkomt. Als Zwagerman daar eveneens verontrust over is zien we haar vast bij de March for Science op 22 April?

  • Zwagerman over het gegeven dat circa 97% van de wetenschappers onderschrijft dat de huidige klimaatverandering voornamelijk door menselijk handel wordt veroorzaakt:.
    “Dit is nu juist een van die leugens die wordt verspreid door politici, die niet waar is. Laat me een voorbeeld geven. De Nederlandse klimaatprofessor, Richard Tol, die schrijft zelf mee aan die rapporten bij de VN. Die zit dus, zou je kunnen zeggen, in het alarmistische kamp. En die weigert dus dat zijn naam in de samenvatting komt van de rapporten die verspreid worden voor journalisten en politici omdat hij zegt mijn deel van het rapport wordt veel te alarmistisch opgeschreven in de samenvatting. Ik kan daar niet achter staan. Als je dieper in de gegevens duikt, blijkt het minder eenduidig te zijn. Maar door de politiek wordt gewoon een bepaalde lijn uitgezet en die moeten we volgen met elkaar. Mijn oproep is: laat journalisten daar kritischer op blijven. Want de waarheid is complexer dan dat. En stop met die 97% herhalen, want dat klopt in ieder geval niet.”

Nee Marianne Zwagerman, een beroep doen op de wetenschappelijke consensus over de menselijke invloed op de huidige klimaatverandering is zeker geen leugen en heeft al helemaal niets met de politiek van doen. Dat getal van 97% is niet gebaseerd op één studie maar op meerdere studies. Er is overduidelijk een breed gedeelde consensus onder wetenschappers over de invloed van de mens op de huidige klimaatverandering. Naarmate de klimaatwetenschappelijke expertise toeneemt, neemt de mate van overeenstemming dat de huidige opwarming door mensen is veroorzaakt eveneens toe.

Raar overigens om te denken dat één voorbeeld, Richard Tol, direct de genoemde breed gedeelde consensus onderuit haalt. Daarbij is Tol een econoom en geen expert op het terrein van de fysica van klimaatverandering, maar hij schrijft zelf dat hij geen redenen ziet om aan die consensus te twijfelen:

“There is no doubt in my mind that the literature on climate change overwhelmingly supports the hypothesis that climate change is caused by humans. I have very little reason to doubt that the consensus is indeed correct.”
  • Op Radio 1 op 17-4 zegt Zwagerman: “En dan kijken wij naar data vanaf 1979 en zeggen o er is iets aan de hand.“

Kletskoek. De klimaatwetenschap gebruikt meetdata van de temperatuur van de aarde vanaf circa 1850. Daarnaast zijn er data over de concentraties broeikasgassen in de atmosfeer die bijna een miljoen jaar teruggaan, data over de zonneactiviteit afgeleid van zonnevlekken vanaf ongeveer de 16e eeuw, meetdata over het zeeniveau vanaf de 18e eeuw, data over de warmte-inhoud van de oceanen vanaf de jaren 1950 en heel veel data afkomstig uit proxy’s die ons iets vertellen over het klimaat uit het (verre) verleden. Onderstaande grafiek is afkomstig uit Hansen en Sato 2011 en geeft een idee van de temperatuur op aarde tot circa 60 miljoen jaar terug. De fysica achter de werking van broeikasgassen stamt al uit de eerste helft van de 19e eeuw en begon met Fourier. Nee, de klimaatwetenschap startte niet in 1979 zoals Zwagerman schijnt te denken.

  • Crok: “Ik denk dat we, als CO2 blijft stijgen, dat we milde opwarming kunnen verwachten de komende eeuw die niet problematisch is en die zelfs wel gunstig kan zijn omdat meer CO2 in de atmosfeer betekent ook meer, hogere landbouwopbrengsten.”

De gemiddelde temperatuur op aarde veranderde vanaf de laatste ijstijd tot aan het begin van het holoceen met circa 4 à 5 °C. Sinds de industriële revolutie is de mondiale temperatuur ongeveer met 1 graad Celsius gestegen en afgaande op de getalletjes waar Marcel Crok op zijn website mee schermt, is de bovengrens van zijn verwachte, door de mens veroorzaakte opwarming over de 21e eeuw circa 2 graden.  Dat geeft mogelijk dus samen 3 graden Celsius in 200 jaar, bijna de helft dus van de opwarming die ervoor heeft gezorgd dat de kilometers dikke ijskappen, die tot in Europa reikten, verdwenen. En dat noemt Marcel Crok dan ‘mild’.

Het is natuurlijk juist dat meer CO2 kan leiden tot meer plantengroei, al in het allereerste IPCC rapport uit 1990 werd dat besproken. Een behoorlijk gedeelte van het CO2 dat wij mensen hebben uitgestoten, is opgenomen door het land en heeft geleid tot een vergroening van de aarde. CO2 is echter niet de enige factor die planten en bomen laat groeien, zonder water en mineralen loopt deze groei terug ook al is de CO2-concentratie hoog. Meer CO2 hoeft echter niet per se beter te zijn, de vergroening is een ander voorbeeld van de impact van klimaatverandering veroorzaakt door de mens. Er zijn ook duidelijk grenzen aan die vergroening, het effect van dat extra CO2 zal op den duur weer afnemen. Het IPCC (AR5 SPM WG2, blz. 17) zegt het volgende over de voedselproductiesystemen in de toekomst:

“For the major crops (wheat, rice, and maize) in tropical and temperate regions, climate change without adaptation is projected to negatively impact production for local temperature increases of 2°C or more above late-20th-century levels, although individual locations may benefit (medium confidence).”
  • Crok: “Mijn standpunt is dat het aannemelijk is dat de mens een bijdrage levert maar dat nog verre van vaststaat of dat een grote bijdrage is of een kleine bijdrage”.

Daar is wel degelijk naar gekeken door het IPCC en de uitkomst daarvan was toch echt anders dan wat Crok hier meent te moeten beweren. De opwarming na 1950 is voornamelijk door de mens veroorzaakt, in IPCC termen:

“It is extremely likely that human influence has been the dominant cause of the observed warming since the mid-20th century.”

Men is nogal zeker van die menselijke invloed: “extremely likely”. En “dominant cause” kun je m.i. aanduiden als “grote bijdrage”. Onderstaande figuur (10.5 of TS.10 uit IPCC AR5) geeft aan hoe groot de invloed is van de belangrijkste componenten die bij hebben gedragen aan de opwarming over de periode 1951-2010. ‘Observed’ zijn de temperatuurobservaties, ‘GHG’ de broeikasgassen, ‘OA’ de temperatuurdaling veroorzaakt door andere menselijke invloeden (bijv. luchtverontreiniging), ‘ANT’  de gecombineerde opwarming veroorzaakt door menselijke factoren, ‘NAT’ de invloed van natuurlijke factoren (o.a. de zon) en als laatste de natuurlijke variatie.

De beste schatting van het menselijke aandeel in de opwarming na 1950 is zelfs circa 110%, de andere factoren hebben vermoedelijk een beperkt afkoelend effect gehad. Het is dus niet de zon of de El Niño’s geweest die er voor hebben gezorgd dat de temperatuur op aarde na 1950 met inmiddels circa 0,7 – 0,8 graden is gestegen. Dat waren wij mensen met onze broeikasgasemissies.

Hieronder aan de linkerzijde de kansverdeling van de attributie van de opwarming na 1950, gebaseerd op de bovenstaande figuur. Aan de rechterzijde de meer eenzijdige kijk op de attributie van de ‘klimaatoptimisten’ :).

  • Crok: “Wat er in het klimaatdebat gebeurd is, is dat er een soort simplisme is opgetreden van, en die boodschap is een soort mantra, het is CO2 het is CO2.”

Het is heel logisch dat er aangaande klimaatverandering veel over CO2 wordt gesproken, dat heeft niets met ‘simplisme’ van doen, maar met basale natuurkunde. De stijging van de CO2-concentratie sinds de industriële revolutie is veruit de belangrijkste factor die de energiebalans van de aarde heeft beïnvloed. Daar komt bij dat CO2 alleen via langzame chemische processen uit de atmosfeer zal worden weggenomen, waardoor onze nazaten nog tienduizenden jaren kunnen blijven genieten van onze huidige CO2-emissies. CO2 is de grootste controle knop van het klimaat op aarde.

Verschillende meningen mogen gehoord worden en een discussie over de doelmatigheid van het te besteden overheidsgeld ter bestrijding van klimaatverandering en het initiëren van de energietransitie is toe te juichen. Maar waarom er tegelijkertijd allerlei wetenschappelijke hele en halve onwaarheden aan toegevoegd moeten worden ontgaat mij. Maakt dat het je dan gemakkelijker om te roepen dat je niet wilt dat de maatschappij geld stopt in deze zaken?
De bevindingen van de klimaatwetenschap zijn wat mij betreft een goede leidraad om beleid op te baseren. Selectief winkelen in die bevindingen geeft zo’n leidraad niet. De klimaatwetenschappelijke bevindingen zijn natuurlijk omgeven door onzekerheden, daar zullen we mee moeten leren leven. Die onzekerheden zullen niet altijd per se gunstig voor de mensheid uitvallen en voor een verstandige risicoafweging moet je ook naar de worst case scenario’s kijken.

En de zogenaamde klimaatoptimisten? Nou, ik krijg de indruk dat de zogenaamde klimaatsceptici de term “klimaatoptimist” hebben gestolen (na het al gemunt te hebben op “klimaatscepticus” en “klimaatrealist”, terwijl ze meestal noch sceptisch, noch realistisch zijn). Tot op de draad versleten drogredenen en insinuaties verkopen als optimisme is in werkelijkheid juist het toppunt van cynisme. Ik wil de term “klimaatoptimist” teruggeven aan de rechtmatige eigenaren: Een klimaatoptimist is iemand die, ondersteund door de wetenschap, onderkent dat onze broeikasgasemissies problemen met zich meebrengen in de vorm van ongewenste en mogelijk gevaarlijke klimaatverandering en oceaanverzuring. De klimaatoptimist stroopt daarbij samen met anderen in de wereld de mouwen op en gaat aan de slag om de klimaatverandering te bestrijden. Omdat het verstandig is en omdat het – hoewel lastig – kan.

Advertenties

16 Reacties op “Klimaatoptimisten

  1. Klimaatoptimisten… hoe komen ze erbij. Die mannen en vrouwen zitten duidelijk niet in de verzekeringsbranche.

  2. De spijker op z’n kop. Eindelijk. Bedankt.

  3. Ha Jos, dat heb je mooi en toch beknopt gezegd. Voor meer achtergrond kan men natuurlijk de eerdere blogstukken raadplegen:

    https://klimaatverandering.wordpress.com/links/archief-chronologisch/

    Het is een rare, misleidende term, dat ‘klimaatoptimist’. Je zou denken dat een klimaatoptimist iemand is, die:

    1) optimistisch is over onze mogelijkheden om de antropogene klimaatverandering binnen de perken te houden — bijvoorbeeld om die te beperken tot de in Parijs overeengekomen max. +2 ºC;

    2) een klimaatoptimist zou dan optimistisch kunnen zijn over de mogelijkheden van mens, maatschappij en (overige) natuur om zich aan te passen aan die maximaal +2 ºC, evenals over de mogelijkheden om de kosten van deze aanpassingen op een rechtvaardige wijze te verdelen over veroorzakers (VVD: “de vervuiler betaalt”) en slachtoffers van de klimaatverandering.

    Zoals vaker gaat er beeldvorming schuil achter het woordje ‘klimaatoptimist’. Het suggereert verzet tegen ondergangsgeloof en doemdenkers — maar tegelijkertijd is het een dekmantel om vooral maar niets te doen. Klimaatnihilisme is wellicht een betere term.

  4. Nico Schoonderwoerd

    Ik zag iemand de uitdrukking klimaatkwakzalver gebruiken op Twitter en vond dat in deze discussie zeer toepasselijk, het is namelijk pure wetenschaps ontkennerij. https://twitter.com/klup/status/854763136645201924

  5. Volgens P.J.Derks bestaat Marianne Zwagerman niet!

  6. Lennart van der Linde

    Inderdaad, hoe weet Zwagerman zo zeker dat de aarde 4,7 miljard jaar oud is?! Dit brengt me toch aan het twijfelen…

  7. 4,6 miljard jaar zei ze, Lennart… 4,6 miljard jaar. Ga jij nou niet ook ‘fake news’ verspreiden onder de noemer van “de echte waarheid“, zoals Marianne Zwagerman. 😉

    Pieter Derks wijst er terecht op dat de 4,6 miljard jaar afkomstig is van dezelfde fysici als de ontdekking van het (versterkte) broeikaseffect. Zo waren het onder anderen John Tyndall (1820 – 1893) en Lord Kelvin (1824 – 1907) die aan beide onderwerpen werkten:

    https://en.wikipedia.org/wiki/John_Tyndall

    http://history.aip.org/climate/co2.htm

  8. Die sketch van Pieter Derks is echt briljant. 😀

    Ik ben zelf redelijk optimistisch. Niet alleen als ik op persoonlijk vlak zie hoeveel geld, energie en CO2 je kunt besparen zonder op levenskwaliteit in te boeten (integendeel, al moet je er natuurlijk wel wat voor doen), maar ook als ik kijk naar de ontwikkelingen op technologisch gebied (zonnepanelen, batterijen) en succesvolle mitigatieprojecten.

    Pessimistisch word ik alleen van mensen als ex-wetenschapsjournalist Marcel Crok die voornamelijk geïnteresseerd lijkt in het creëren van een nis voor zichzelf en daarvoor Angelsaksische PR-klimaatpropaganda in een Nederlands jasje steekt. Eerst was het ronduit ontkennen en gemiep over de thermometers (rechtstreeks gekopieerd van nitwit Anthony Watts), nu is de tactiek het benadrukken hoe onzeker alles is, met een pseudo-positieve draai eraan om de millennials mee te krijgen, omdat de doelgroep van oude, blanke mannen langzaamaan kleiner begint te worden.

    Maar het ontkennen van risico’s is niet positief. Het is, zoals Jos zegt, nihilistisch. En makkelijk ook. Als je ziet hoe kritiekloos een intelligent iemand als Marianne Zwagerman zich mee laat voeren, zinkt de moed je welhaast in de schoenen.

    Waar ik soms ook pessimistisch van wordt, is het tempo waarin Arctisch zee-ijs verdwijnt.

  9. G.J. Smeets

    Jeemienee, de hele riedel weer van voren af aan. En dat n.a.v. een gans die op de windeieren van journalist Crok zit te gakken. Dat gaat helemaal nergens over.

    Waar het over gaat is dat de energietransitie momenteel als wisselgeld op de formatietafel ligt en dat Zwagerman op de zeepkist staat om de stemming erin te houden – de twijfelbrigade stemming. Wat Crok en Zwagerman over de klimatologische bevindingen te melden hebben is volstrekt irrelevant. Relevant is wat de daadwerkelijke opiniemakers er van vinden: de participanten in COP21, de participanten in het NL Energieakkoord, de participanten in het Urgenda-proces, de participanten aan de formatietafel.

  10. Lennart van der Linde

    Heel scherp, als altijd, Bob!
    Eelco Rohling spreekt nav Hansen et al 2016 (concept, zie Open Discussie) ook over optimisme en pessimisme:
    http://theconversation.com/we-need-to-get-rid-of-carbon-in-the-atmosphere-not-just-reduce-emissions-72573?utm_source=facebook&utm_medium=facebookbutton

    “Are you a pessimist or an optimist?

    Currently, humanity’s net emissions amount to roughly 37 gigatonnes of CO₂ per year, which represents 10 gigatonnes of carbon burned (a gigatonne is a billion tonnes). We need to reduce this drastically. But even with strong emissions reductions, enough carbon will remain in the atmosphere to cause unsafe warming.

    Using these facts, we identified two rough scenarios for the future.

    The first scenario is pessimistic. It has CO₂ emissions remaining stable after 2020. To keep warming within safe limits, we then need to remove almost 700 gigatonnes of carbon from the atmosphere and ocean, which freely exchange CO₂. To start, reforestation and improved land use can lock up to 100 gigatonnes away into trees and soils. This leaves a further 600 gigatonnes to be extracted via technological means by 2100.

    Technological extraction currently costs at least US$150 per tonne. At this price, over the rest of the century, the cost would add up to US$90 trillion. This is similar in scale to current global military spending, which – if it holds steady at around US$1.6 trillion a year – will add up to roughly US$132 trillion over the same period.

    The second scenario is optimistic. It assumes that we reduce emissions by 6% each year starting in 2020. We then still need to remove about 150 gigatonnes of carbon.

    As before, reforestation and improved land use can account for 100 gigatonnes, leaving 50 gigatonnes to be technologically extracted by 2100. The cost for that would be US$7.5 trillion by 2100 – only 6% of the global military spend.

    Of course, these numbers are a rough guide. But they do illustrate the crossroads at which we find ourselves.

    The job to be done

    Right now is the time to choose: without action, we’ll be locked into the pessimistic scenario within a decade. Nothing can justify burdening future generations with this enormous cost.

    For success in either scenario, we need to do more than develop new technology. We also need new international legal, policy, and ethical frameworks to deal with its widespread use, including the inevitable environmental impacts.”

  11. Peter uit Delft

    Ik word zo droevig van deze tijd waarin alternative facts ons om de oren vliegen en veel meer aandacht krijgen dan … (vul zelf maar in). En als gelijkwaardig aan feiten/wetenschap/expertsise wordt behandeld inmedia en bijvoorkeur talk shows, zeg maar neuzelshows. We moeten tenslotte beide ‘zienswijzen’ aan het woord laten, toch? Gedver, eeuwenlang opgebouwde wetenschap gelijkstellen aan ‘ik weet zelluf wel hoe het in elkaar zit want het echte verhaal komt mij even niet uit want ik wil weer op vliegvakantie en die diesel rijdt ook zo mooi zuining en …’

    Zo fijn dat er af en toe van die pareltjes zoals Pieter Derks langskomen, en natuurlijk ook dit real-facts artikel. Ga zo door! Ik zal u retweeten to ik een ons weeg.

    Dank u wel, mijn dag is weer goed.

  12. G.J. Smeets

    Neven,
    reden voor optimisme m.b.t. de toekomst vermag ik niet te zien, +2C is onafwendbaar en ook geopolitiek / geografisch gezien zal de druk op de globale ketel niet afnemen. Er gaan heel veel tranen en bloed vloeien.

    Wat pessimisme betreft, er zijn redenen genoeg om al over het heden pessimistisch te zijn. Alsof het niet *nu* reeds deprimerend gesteld is met de habitat en onze relatie ermee.

    Sedert zeven decennia maak ik toenemende minachting voor de habitat mee en verruwing van collectief gedrag jegens flora en fauna. Biografische anekdote: mijn geboortegehucht is destijds met de grond gelijk gemaakt om plaats te maken voor de fabrieken van DSM. Als ik nu (zestig jaar later en 2000 km verderop) mijn reguliere strandwandeling aan de Mare Adriatico maak dan struikel ik over de aangespoelde plastics van diezelfde fabrieken. Dat illustreert het grote plaatje wel. En dan zwijg ik maar over de teloorgang van het Antactische ijs, de afbraak van het koraal en van het tropische woud inclusief z’n fauna.

    Mensen wennen aan nagenoeg alles. Het is het verzwegen excuus voor adaptie.

  13. Sanne de Bruin

    Als jonge vrouw van 27 jaar kan ik het niet meer met u eens zijn, G.J. Smeets. Vooral uw laatste waarneming vind ik heel scherp: het verzwegen excuus voor adaptatie. Mensen in China vinden hun mondkapjes ook doodnormaal, terwijl wij daar stijl van achterover slaan. Ook de gevolgen van klimaatverandering zullen niet als zodanig herkend en erkend worden omdat mensen er dan al aan gewend zijn.

    Ook ik ben helaas niet optimistisch en vraag me af of ik nog wel kinderen in deze wereld moet willen brengen. Het doet me veel pijn om te zien wat we met de wereld doen. “Vroeger” dacht ik dat dit een gevecht tegen egoïsme was, en dat mensen het in ieder geval moreel met je eens zijn, los van hun handelen. Nu heb ik veel meer het idee dat het een gevecht tegen domheid is, of een gevaarlijke combinatie van beide. Een gevecht dat we, vrees ik, aan het verliezen zijn.

  14. Met windenergie en zonne-energie gaan we de transitie niet bereiken. Bij windstil, bewolkt weer is die duurzame productie nutteloos. Er zullen andere wegen bewandeld moeten worden.

  15. Hallo Jan van der Veer,

    Eens, ik denk niet dat de energievoorziening voor 100% op wind- en zonne-energie zal gaan draaien. Dat is echter ook niet de bedoeling: het doel van wind- en zonne-energie is om fossiele brandstoffen en emissies uit te sparen wanneer het (ergens) wel waait en/of de zon schijnt.

    Dat is eerder uitgebreid besproken:

    Windenergie zorgt wel degelijk voor vermindering CO2 uitstoot

    Eventuele reacties over windenergie en zonne-energie alsjeblieft in dat draadje zodat het bij elkaar staat – en niet alle informatie en argumentatie in elk nieuw draadje herhaald hoeft te gaan worden.

  16. Pingback: De aard van het weten | L i n d a D u i t s

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s